Bilgi Vitrinde Cesaret Kuliste

Bundan yıllar önce bir arkadaş grubuyla kütüphanenin önünde duran büyük ölçekli satranç takımıyla oynayalım mı diye sordum. Taşlar yerli yerindeydi zemin bomboş bekliyordu. Kimse dönüp bakmadı bile. Konu sessizce geçiştirildi. Bunun üzerine yarı ciddi, yarı alaycı bir şekilde "Bilmiyor musunuz yoksa?" diye ortaya laf attım.

O anda grubun içinden bir ses yükseldi. Tonu savunmacıydı, hatta biraz da gururlu. "Benim şu kadar saat oynanmış, bilmem şu kurumdan onaylı sertifikam var." Söylenen şeyin bir karşılık üretmesini bekler gibi durdu. Ben de doğal olarak "E o zaman gel oynayalım" dedim. Taşlar oradaydı zaman da vardı. Ama her seferinde bir bahane çıktı. Neymiş havası yokmuş, neymiş canı istemiyormuş, neymiş sonra oynarız denildi. Israr ettikçe cevap değişmedi. Sertifika vardı, anlatı vardı, iddia vardı ama oyun başına geçme iradesi yoktu. O an fark ettim kağıt üzerinde parlayan bilgi, pratiğe davet edildiğinde çoğu zaman dilsizleşiyordu. Taşlar hâla oradaydı eksik olan tek şey onları gerçekten hareket ettirme cesaretiydi.

Sertifikalar tamamen anlamsız değildir; bir başlangıç noktasını veya disiplinli bir çabayı temsil edebilirler. Ancak bir belgenin gerçek değeri üzerindeki unvanda değil, o kağıdı alan kişinin bilgiyi ne kadar özümsediğinde gizlidir. Gerçek öğrenme teorik bilginin zihinde hapsedilmesi değil, onun somut sonuçlara dönüştürülebilmesidir. Karşılaşılan bir soruna çözüm üretebilmek, yenilikçi bir yaklaşım geliştirebilmek ve o bilgiyi kimsenin onayı olmadan da sergileyebilmek, sertifikanın sunduğu potansiyeli gerçeğe dönüştürür. Bilgiyi sadece bir belgeye bağlayan anlayış, derinleşmeyi değil sadece formel bir gerekliliği yerine getirmeyi hedefler. Oysa gelişim, sertifikaların ötesinde, bilginin sürekli olarak pratiğe dökülmesiyle mümkündür.

Bu küçük sahne, bireysel bir anı olmanın ötesinde, bugün bilgiyle kurulan ilişkinin daha geniş bir sorununa işaret ediyordu. Bilginin belgeyle ikame edilmesi alışkanlığı artık bir standart haline geldi. Günümüzde kısa süreli katılımların ve yüzeysel eğitimlerin hızla birer kağıt parçasına dönüştüğü bir "sertifika enflasyonu" yaşıyoruz. Belgeler çoğaldıkça gerçekten emek ve süreklilik gerektiren nitelikli çalışmaların değeri de silikleşiyor. Bu bolluk içinde sertifika bilgiyi temsil eden bir araç olmaktan çıkıp sadece bir vitrin unsuruna dönüşüyor. Bireyler gerçek yetkinlik kazanmak yerine koleksiyon yapar gibi sertifika topluyor ancak bu durum, performans kaygısını artırmaktan ve öğrenme sürecini yüzeyselleştirmekten başka bir işe yaramıyor.

Nihayetinde sertifikalar bilgiyi destekleyen yardımcı araçlardır. Tek başlarına yetkinliği garanti etmezler. Bir kişinin bir alanda gerçekten var olduğunun kanıtı belgenin arkasındaki uygulama gücü ve ortaya çıkardığı somut çıktılardır. Sertifika sayısını artırmak teknik bir işlemdir asıl farkı oluşturan ise o bilgiyi kullanarak gerçek dünya problemlerine çözüm bulmak ve topluma değer katmaktır.

Sahip olduğumuz bir belgenin gerçekten anlamlı olup olmadığını anlamanın en basit yolu ise şu sorulardan geçer;

O bilgi sertifika olmadan da savunulabiliyor mu?

Uygulanabiliyor mu?

Başkasına aktarılabiliyor mu?

Cevap hayırsa, sorun belgenin yokluğu değil, bilginin kendisidir.