M13’ün Renkleri ve Kadirlere Göre Dağılımı

M13, mütevazı bir şöhretle Herkül takımyıldızındaki Büyük Küresel Yıldız Kümesi olarak bilinir. Yüz binlerce yıldızdan oluşan bir yıldız küresi, çapı 150 ışık yılı olan bir bölgeye sıkışmış durumdadır; bize de yaklaşık 25.000 ışık yılı uzaklıktadır. M13’ün üst soldaki keskin, renkli fotoğrafı teleskopla görüntü alan pek çok kişiye tanıdık gelir. Yine de aynı görüntü verilerinden üretilen, aşağıdaki ve sağdaki panelde yer alan M13’ün Renk-Kadir Diyagramı çok daha şey anlatan bir bakış sunabilir. Hertzsprung Russell (HR) diyagramı olarak da bilinen bu grafik, kümedeki tek tek yıldızların görünen parlaklığını renk indisine karşı çizer. Renk indisi, her yıldız için kırmızı filtreyle ölçülen parlaklığından mavi filtreyle ölçülen parlaklığının (kadir cinsinden) çıkarılmasıyla belirlenir (B-R). Mavi yıldızlar sıcaktır, kırmızı yıldızlar ise daha soğuktur. Bu yüzden daha maviden daha kırmızıya uzanan astronomik renk indisi, yıldızların göreli sıcaklık ölçeğini soldan (sıcak) sağa (soğuk) doğru izler. M13’ün HR diyagramında yıldızların belirgin biçimde farklı gruplara ayrıldığı görülür. Sağ alttan başlayıp çapraz uzanan geniş şerit, kümenin ana koludur. Üst sağ köşeye doğru keskin bir dönüş, kırmızı dev kolunu izler. Mavi devler ise üst solda kümelenmiş halde bulunur. Aynı zamanda oluşmuş olsalar da başlangıçta M13’ün yıldızları kütlelerine göre ana kol boyunca yer alıyordu; düşük kütleli olanlar sağ altta kalıyordu. Zamanla daha yüksek kütleli yıldızlar ana koldan ayrılıp önce kırmızı, ardından mavi devlere ve daha ötesine evrildi. Hatta ana koldan kırmızı dev koluna geçişin gerçekleştiği “kopma” noktasının konumu, kümenin yaşının yaklaşık 12 milyar yıl olduğunu gösterir.