Fermi'nin Gama Işını Gökyüzü

Tüm gökyüzünü gama ışınlarında tarayan Fermi görevinin Large Area Telescope (LAT) aygıtı, görünür ışıktan 50 milyon kat daha enerjik fotona sahip parçacıkları yakalayarak yüksek enerjili evreni inceliyor. LAT’nin 3 aylık gözlemlerinden (4 Ağustos-30 Ekim 2008) derlenerek oluşturulan bu tüm gökyüzü haritası, önceki tüm uzay görevlerine kıyasla gama ışını gökyüzüne daha derin ve daha ayrıntılı bir bakış sunuyor. Peki Fermi’nin gama ışını gökyüzünde neler parlıyor? Yeni bir makale en parlak 205 gama ışını kaynağını anlatıyor; bu harita ise Fermi’nin “ilk on” listesini öne çıkarıyor: beşi Samanyolu’nun içinde, beşi de Samanyolu’nun ötesinde. Gökadamızın içinde: Güneş, gözlem tarihleri arasındaki hareketiyle harita üzerinde sönük bir yay çizer. LSI +61 303, yaklaşık 2.000 parsek uzakta bir X-ışını çiftidir. PSR J1836+5925, yalnızca gama ışını enerjilerinde atım yaptığı görülen bir pulsar türüdür (dönen bir nötron yıldızı). 47 Tuc ise yaklaşık 4.600 parsek uzakta bir küresel yıldız kümesidir. Beşinci galaktik kaynak (tanımlanamayan), galaktik düzlemin merkezinin hemen üzerinde yer alır. Değişken bir kaynak olması ve diğer dalga boylarında belirgin bir karşılığının bulunmaması onu özellikle ilgi çekici kılar. Gökadamızın ötesinde: NGC 1275, yaklaşık 71 milyon parsek uzakta, Perseus gökada kümesinin kalbindeki büyük bir gökadadır. 3C 454.3, PKS 1502+106 ve PKS 0727-115 ise milyarlarca ışık yılı uzakta etkin gökadalardır. Galaktik düzlemin altında görülen bir başka tanımlanamayan kaynağın da büyük olasılıkla Samanyolu’nun sınırlarının ötesinde olduğu düşünülüyor. Ne olduğu ise hâlâ bir sır.