M55: Renk-Parlaklık Diyagramı

Küresel yıldız kümesi M55’in bu renkli “resmi”, daha önce gördüğünüz hiçbir yıldız kümesine benzemeyebilir. Yine de yıldız astronomisi öğrencileri için en temel bakışlardan birini sunuyor. Görselde bir Renk-Parlaklık Diyagramı (CMD) var. M55’teki tek tek yıldızlar, renkleri göreli sıcaklıklarını gösterecek şekilde nokta olarak çizilmiş: kırmızı (daha soğuk)dan maviye (daha sıcak). Ancak CMD’deki konum, yıldızın gökyüzündeki yerini göstermez. Bunun yerine, alttaki ölçekten okunan ölçülmüş bir astronomik renge (B-V rengi) ve soldaki ölçekte verilen kadir cinsinden parlaklığa (M) karşılık gelir. Her yıldızın sıcaklığı, üstteki eşdeğer ölçekten de okunabilir; Güneş’in sıcaklığı burada 6.000 kelvin (K) olurdu. Sağdaki ölçekte ise Güneş’in ışınım gücüne göre (Güneş = 1) göreli parlaklık verilir. Bu CMD’de küresel küme yıldızlarının belirgin biçimde ayrı gruplara ayrıldığı açıkça görülüyor. Sağ alttan çapraz uzanan geniş şerit, kümenin ana koludur. Sağ üst köşeye doğru keskin bir dönüş, kırmızı dev kolunu izlerken; mavi devler sol üstte kümelenmiş halde bulunur. M55’in yıldızları aynı zamanda oluştu ve başlangıçta kütlelerine göre ana kol üzerinde yer alıyordu; daha düşük kütleli yıldızlar sağ altta. Zamanla daha yüksek kütleli yıldızlar ana koldan ayrılıp önce kırmızı, sonra mavi devlere ve daha ötesine evrildi. Ana koldan kırmızı dev koluna geçişteki bu keskin “kopuş” noktasının tam yeri, kümenin yaşını ölçer.