Vela Pulsarı: Nötron Yıldızı-Halka-Jet

Yörüngedeki Chandra X-ışını Gözlemevi’nin çektiği bu çarpıcı görüntünün merkezinde Vela pulsarı yer alıyor. Bu pulsar, yaklaşık 800 ışık yılı uzaktaki Vela süpernova kalıntısının içinde bulunan, çökmüş bir yıldız çekirdeği. Vela pulsarı bir nötron yıldızı. Güneş’ten daha kütleli olmasına karşın, yoğunluğu bir atom çekirdeğininki kadar. Çapı yaklaşık 19 kilometre ve süpernova enkaz bulutunun içinde hızla yol alırken saniyede 10 kez dönüyor. Pulsarın elektrik ve manyetik alanları parçacıkları ışık hızına yakın değerlere kadar hızlandırıyor. Bu da Chandra görüntüsünde ortaya çıkan, kompakt bir X-ışını ışıma bulutsusunu besliyor. Kozmik bir arbaleti andıran bu yapı 0,2 ışık yılından daha geniş bir alana yayılıyor. Yapı; nötron yıldızının kutup bölgesinden fırlayan ok benzeri bir jet ile, X-ışını yayan yüksek enerjili parçacıklardan oluştuğu düşünülen eğik halkaların kenarları olan, yay biçimli iç ve dış yaylardan oluşuyor. Etkileyici biçimde, geriye doğru süpürülmüş kompakt bulutsu, nötron yıldızının bu görüntüde yukarı ve sağa doğru hareket ettiğini gösteriyor. Üstelik bu hareket, X-ışını jetinin yönüyle tam olarak aynı doğrultuda. Vela pulsarı (ve ilişkili süpernova kalıntısı), 10.000 yıldan daha uzun süre önce patlayan büyük kütleli bir yıldızın ürünü. Göz kamaştıran X-ışını halkaları ve jeti, bir başka ünlü pulsar beslemeli sistem olan Yengeç Bulutsusu’nu hatırlatıyor.