34:I[65407,["3077","static/chunks/3077-d11838126bde632e.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","20137","static/chunks/20137-1cb544a06ced4ac3.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","31660","static/chunks/31660-56afde014a9aab2a.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","85546","static/chunks/85546-4ac7fd11ae7a142d.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","51114","static/chunks/51114-b67c815022123ac0.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","38463","static/chunks/38463-76b98aeeb5050326.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","72293","static/chunks/72293-a15d5c2b7c551524.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","29052","static/chunks/29052-c67f9c08a2836d42.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","29226","static/chunks/29226-af7522d242051723.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","59642","static/chunks/59642-e7b3c76b5e689186.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","67189","static/chunks/67189-a2e8c5ac8c6e56ac.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","89821","static/chunks/89821-47aec9894eb94d0a.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","86440","static/chunks/86440-2658648bde83276d.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","58936","static/chunks/58936-e713d776be389eb1.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","21883","static/chunks/21883-86f00a55ae246420.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","50802","static/chunks/50802-3e5f40ce2087b62a.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","64771","static/chunks/64771-6bb8d6ec9c7021b8.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","24662","static/chunks/24662-3f43ffa7296ebab5.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","30235","static/chunks/30235-3b783534858f8e7e.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","33381","static/chunks/33381-d48e736103466f35.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","99611","static/chunks/99611-583ea81e146adc22.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","59368","static/chunks/59368-7f42b265c9e6d7d3.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","75597","static/chunks/75597-a023f239c723896d.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","88912","static/chunks/88912-e9b15174bfa7b6b5.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","48274","static/chunks/48274-10baa4496b1cf43c.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","33839","static/chunks/33839-7ce1ae28133aa1c4.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","5871","static/chunks/5871-c5e212d5087c9b41.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","76980","static/chunks/76980-f383da49cf96c873.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","68918","static/chunks/68918-64e8c68f024b85a3.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4","86979","static/chunks/app/(authenticated)/alinti/%5Bslug%5D/page-7a54c06a9ad97d1b.js?dpl=b6111da2cfe5646c03224ee9c9a47b2a24ddf5e4"],"default",1] 37:I[65700,[],"IconMark"] 35:T8a9,Bir medeniyetin çökmesinden - Angkor Wat'ın terkedilmiş tapınakları, orman içinde kalmış Maya şehirleri ya da Easter adasının heykellerinin kasvet verici görüntüsü gibi - daha korkunç ne olabilir? Bu görüntüleri görüp aynı şey bizim başımıza gelmez diyecek biri var mıdır? Jared Diamond Tüfek, Mikrop ve Çelik kitabında Batı medeniyetlerinin dünyanın önemli bir kısmında hakimiyet kurmalarını sağlayan teknoloji ve dokunulmazlıkları nasıl ve niçin geliştirdiklerini inceliyordu. Çöküş kitabında ise madalyonun diğer tarafına bakıyor. Geçmişteki büyük medeniyetlerden bazılarının çöküş sebepleri nelerdir ve onların başlarına gelenlerden ne gibi dersler almalıyız? Diamond, Easter Adası'ndaki Polonezya kültüründen yerliAmerikan medeniyetleri Anasazi ve Mayalara, Grönland'da hüküm sürmüş ortaçağdaki Viking kolonisinden günümüz dünyasına felaket senaryoları hakkındaki bakış açılarını ortaya koyuyor. Kaynaklarımızı israf edersek, doğanın bize verdiği tehlike işaretlerini önemsemezsek, gereksiz yere ağaçları kesersek başımıza neler geleceğini anlatıyor. Doğal afetler, iklim değişikliği, hızlı nüfus artışı, istikrarsız işler ve tabii ki savaşlae eski medeniyetlerin çöküşünde önemli faktörlerdi. Ama bazı toplumlar aynı problemlere çözümler buldular ve bu çözümlerde ısrar ettiler. Bir çevreyi diğerine göre daha kırılgan yapan şey nedir? Niçin bazı toplumlar kendilerini düşünmeden yıkıma götürürken, diğerleri aynı hatayı yapmıyor. Bugün benzer problemlerle biz karşılaşıyoruz; Ruanda ve Haiti'nin başına bazı problemler geldi bile. Hatta Çin ve Avustralya bu problemlere yenilikçi tedbirler almaya çalışıyorlar. Amerika'da da Montana gibi ekolojik olarak sağlam bölgelerde meşhum ikazlar belirmeye başladı. Benzer bir sonla karşılaşmamak için sosyal, ekonomik ve politik ne gibi tedbirler alabiliriz? Derin içeriği, anlaşılır ve açık üslubuyla Çöküş cevaplanması gereken şu soruyu sorarak günümüzün ene önemli kitaplarından biri haline geldi: Dünyamızın çöküşünü nasıl engelleyebiliriz?17:[[["$","script","0",{"type":"application/ld+json","dangerouslySetInnerHTML":{"__html":"{\"@context\":\"https://schema.org\",\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Evrim Ağacı\",\"item\":\"https://evrimagaci.org\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Alıntılar\",\"item\":\"https://evrimagaci.org/alintilar\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Alıntı\"}]}"}}]],["$","$L34",null,{"pinnedItem":{"id":4993,"feed_type":"quote","context_type":10,"kind":null,"feed_source":null,"element":"div","url":null,"url_attr":[],"share_url":"https://evrimagaci.org/alinti/tas-aletlerinden-ve-kas-guclerinden-baska-bir-seyleri-olmayan-paskalya-adasi-sakini-kendi-cevrelerini8230-4993","title":null,"subtitle":null,"subtext":null,"secondline":null,"secondline_sans_link_embed":null,"link_preview":null,"sponsorline":null,"date":null,"date_human":null,"timestamp":1736585246,"edited_timestamp":null,"via_assistant":false,"image":null,"image_srcset":null,"image_aspect_ratio":null,"image_ref_desc":null,"image_ref_url":null,"image_ref_name":null,"image_badges":[],"video_url":null,"video_poster":null,"video_aspect_ratio":null,"video_status":0,"user":{"id":292380,"fullname":"Eftal Eldem Erdal","username":"eftaleldem","title":"Alıntıyı Ekleyen","up":102596,"is_verified":true,"is_mod":false,"is_premium":false,"url":"https://evrimagaci.org/eftaleldem","image":"https://thumbor.evrimagaci.org/nT6FU15MIx-Hrr8TW44kNVaKGjY=/50x50/filters:quality(85)/old/profile_images/zFk25Z58EM2JEZD2UdHt49VVf9i2Y7ss.jpeg"},"vote":{"context_id":4993,"context_type":10,"type":null,"count":4,"is_upvoted":false,"is_downvoted":false},"reshare":{"context_id":4993,"context_type":10,"reshare_id":null,"reshare_count":0,"is_reshared":false,"origin_quiz_id":null},"comment_count":0,"answer_count":null,"bookmark_button":{"title":"Kaydet","is_active":false},"text":null,"template":{"path":"feed_templates/media_item","args":{"mi":{"bookmark":false,"context_user_id":295855,"user_is_verified":false,"user_is_premium":false,"user_kreosus_premium_end_date":null,"user_patreon_status":null,"user_youtube_membership_status":null,"user_type":1,"user_status":1,"username":"giraffa9509250","user_image":"445b994e7412dd0f83f3920e473dcf0a.jpeg","user_up":43024,"user_fullname":"Yusuf cengiz","user_privacy_premium":null,"context_reshare_count":null,"context_reshare_id":null,"pinned_context_id":null,"context_comment_count":null,"mi_id":4011,"user_id":295855,"status":2,"title":"Çöküş: Medeniyetler Nasıl Ayakta Kalır Ya Da Yıkılır?","original_language_title":"","subtitle":"","language":447,"original_language":123,"image":"https://thumbor.evrimagaci.org/MJfrFt7pwNyl-GOGyf61L2C-lr4=/300x0/filters:quality(85)/old/mi_media/996cd297acb9ee98ef4896128a6bd014.jpeg","image_default":"content/default.jpg","image_old_dir":"mi_media","type":1,"description":"$35","details_json":"{\"ISBN_10\":\"9752633730\",\"ISBN_13\":\"9799752633734\",\"publisher\":\"Timaş Yayınları\",\"format\":\"Ciltsiz\"}","bookmark_type":null,"login_user_mi_reco_id":null,"publication_date":"2019-04-19T21:00:00.000000Z","create_date":"2023-03-12T07:46:00.000000Z","publish_date":"2023-04-08T14:44:28.000000Z","update_date":null,"approved_user_id":null,"note_to_mod":null,"roles":[{"mi_role_id":20978,"role_name":null,"mi_id":4011,"role_id":1,"title":"Yazar","featured":true,"required":true,"person":{"bookmark":false,"context_user_id":null,"user_is_verified":null,"user_is_premium":false,"user_kreosus_premium_end_date":null,"user_patreon_status":null,"user_youtube_membership_status":null,"user_type":null,"user_status":null,"username":null,"user_image":null,"user_up":null,"user_fullname":null,"user_privacy_premium":null,"context_reshare_count":null,"context_reshare_id":null,"pinned_context_id":null,"context_comment_count":null,"person_id":2084,"user_id":null,"created_user_id":null,"name":"Jared Diamond","birth_name":null,"alternative_name":null,"nickname":null,"biography":null,"image":"https://thumbor.evrimagaci.org/-ri7vXJJH4DpZqVPw_tU8US5mAQ=/300x0/filters:quality(85)/old/person_media/67bc5b000065e3795b3f3a86c6d4c5b3.jpeg","image_default":"person/default.jpg","image_old_dir":"person_media","birthdate":null,"deathdate":null,"death_reason":null,"height":null,"links":[],"status":0,"create_date":null,"update_date":null,"edit_request":null,"birthplace":null,"deathplace":null,"p_upvote_count":0,"p_downvote_count":0,"p_vote_type":null,"views":0}}],"details":{"ISBN_10":"9752633730","ISBN_13":"9799752633734","publisher":"Timaş Yayınları","format":"Ciltsiz"},"views":120,"rating_count":3,"rating_avg":9.6667,"user_rating":null,"compared_user_rating":null,"is_protected":null,"language_label":"Türkçe","original_language_label":"İngilizce (English)","publication_date_label":"20 Nisan 2019","notice_type":null},"featured_persons":{"Yazar":[{"bookmark":false,"context_user_id":null,"user_is_verified":null,"user_is_premium":false,"user_kreosus_premium_end_date":null,"user_patreon_status":null,"user_youtube_membership_status":null,"user_type":null,"user_status":null,"username":null,"user_image":null,"user_up":null,"user_fullname":null,"user_privacy_premium":null,"context_reshare_count":null,"context_reshare_id":null,"pinned_context_id":null,"context_comment_count":null,"person_id":2084,"user_id":null,"created_user_id":null,"name":"Jared Diamond","birth_name":null,"alternative_name":null,"nickname":null,"biography":null,"image":"https://thumbor.evrimagaci.org/-ri7vXJJH4DpZqVPw_tU8US5mAQ=/300x0/filters:quality(85)/old/person_media/67bc5b000065e3795b3f3a86c6d4c5b3.jpeg","image_default":"person/default.jpg","image_old_dir":"person_media","birthdate":null,"deathdate":null,"death_reason":null,"height":null,"links":[],"status":0,"create_date":null,"update_date":null,"edit_request":null,"birthplace":null,"deathplace":null,"p_upvote_count":0,"p_downvote_count":0,"p_vote_type":null,"views":0}]},"bookmark_type":null,"recommendation_button":{},"is_inline":true,"is_subcbox":false}},"highlighted":false,"is_pinned":false,"is_merak_daily":false,"tags":[],"cbox_extra_class":null,"custom_bottom_buttons":[],"external_share":null,"flag_data":{"context_type":10,"context_id":4993,"subcontext":null,"answer_type":null,"already_reported":false},"flags":[],"infotop":"Söz","infotop_right":null,"infotop_highlight":null,"buttons":[],"menu":[{"title":"Paylaşım Görseli Oluştur","url":"","url_attributes":[],"attributes":{"data-id":4993,"data-ea-modal":"post-to-image","data-context-type":10,"data-auth-title":"uye"},"icon":"object-ungroup-solid"}],"template_html":"

Taş aletlerinden ve kas güçlerinden başka bir şeyleri olmayan Paskalya Adası sakini, kendi çevrelerini ve dolayısıyla toplumlarını yok etmeyi başarmışsa, metal aletleri ve makineleri olan milyarlarca insanın daha kötüsünü yapabilme olasılığını hafife almamamız gerekir.
Jared DiamondDoğrulanmış

Kaynak: Jared Diamond, Çöküş (Collapse).

"}}],"$L36"] 10:null 14:[["$","title","0",{"children":"Çöküş: Medeniyetler Nasıl Ayakta Kalır Ya Da Yıkılır? - Evrim Ağacı"}],["$","meta","1",{"name":"description","content":"Taş aletlerinden ve kas güçlerinden başka bir şeyleri olmayan Paskalya Adası sakini, kendi çevrelerini ve dolayısıyla toplumlarını yok etmeyi başarmışsa, metal "}],["$","meta","2",{"name":"author","content":"Evrim Ağacı"}],["$","link","3",{"rel":"manifest","href":"/manifest.webmanifest","crossOrigin":"$undefined"}],["$","meta","4",{"name":"keywords","content":"bilim,evrim,bilimsel makaleler,popüler bilim,eğitim"}],["$","meta","5",{"name":"creator","content":"Evrim Ağacı"}],["$","meta","6",{"name":"publisher","content":"Evrim Ağacı"}],["$","meta","7",{"name":"fb:admins","content":"756080120,100002279656706"}],["$","meta","8",{"name":"fb:pages","content":"163940083664075"}],["$","link","9",{"rel":"canonical","href":"https://evrimagaci.org/alinti/tas-aletlerinden-ve-kas-guclerinden-baska-bir-seyleri-olmayan-paskalya-adasi-sakini-kendi-cevrelerini8230-4993"}],["$","meta","10",{"property":"fb:app_id","content":"2028438607415636"}],["$","meta","11",{"name":"format-detection","content":"telephone=no, address=no, email=no"}],["$","meta","12",{"name":"google-site-verification","content":"Tcg4zXyANfgpT7caz9CbSI34Bjoj8gj5qGzC35TE5jw"}],["$","meta","13",{"name":"msvalidate.01","content":"102129A50E0EBD0803BA31D0D667889E"}],["$","meta","14",{"name":"p:domain_verify","content":"a16ab1156eb4e0da202f8427f47b925b"}],["$","meta","15",{"name":"petal-verification","content":"fec423d8e0"}],["$","meta","16",{"property":"og:title","content":"Çöküş: Medeniyetler Nasıl Ayakta Kalır Ya Da Yıkılır? | Evrim Ağacı"}],["$","meta","17",{"property":"og:description","content":"Taş aletlerinden ve kas güçlerinden başka bir şeyleri olmayan Paskalya Adası sakini, kendi çevrelerini ve dolayısıyla toplumlarını yok etmeyi başarmışsa, metal "}],["$","meta","18",{"property":"og:url","content":"https://evrimagaci.org/alinti/tas-aletlerinden-ve-kas-guclerinden-baska-bir-seyleri-olmayan-paskalya-adasi-sakini-kendi-cevrelerini8230-4993"}],["$","meta","19",{"property":"og:site_name","content":"Evrim Ağacı"}],["$","meta","20",{"property":"og:locale","content":"tr_TR"}],["$","meta","21",{"property":"og:image","content":"https://evrimagaci.org/public/images/page-image.jpg"}],["$","meta","22",{"property":"og:type","content":"website"}],["$","meta","23",{"name":"twitter:card","content":"summary_large_image"}],["$","meta","24",{"name":"twitter:site","content":"@evrimagaci"}],["$","meta","25",{"name":"twitter:creator","content":"@evrimagaci"}],["$","meta","26",{"name":"twitter:title","content":"Çöküş: Medeniyetler Nasıl Ayakta Kalır Ya Da Yıkılır? | Evrim Ağacı"}],["$","meta","27",{"name":"twitter:description","content":"Taş aletlerinden ve kas güçlerinden başka bir şeyleri olmayan Paskalya Adası sakini, kendi çevrelerini ve dolayısıyla toplumlarını yok etmeyi başarmışsa, metal "}],["$","meta","28",{"name":"twitter:image","content":"https://evrimagaci.org/public/images/page-image.jpg"}],["$","link","29",{"rel":"icon","href":"/favicon.ico","sizes":"any"}],["$","link","30",{"rel":"icon","href":"/images/favicon/favicon-32x32.png","sizes":"32x32","type":"image/png"}],["$","link","31",{"rel":"apple-touch-icon","href":"/images/favicon/apple-touch-icon.png","sizes":"180x180"}],["$","$L37","32",{}]]