arkadaşlar maalesef o iş öyle değil. her ay sosyal medyada karşımıza çıkan 'antik çağda okyanusları aşıp piramit yapan gizemli denizciler' mitini bir kenara bırakırsak, milattan önceki gemiler genel olarak günümüzün anladığı anlamda planlı ve iki yönlü bir transatlantik okyanus geçişine elverişli değildi. fakat soru hangi okyanustan ve hangi gemiden bahsettiğimize göre ciddi şekilde çatallanıyor, çünkü akdeniz tipi kargo gemileri okyanusta çaresiz kalırken pasifik halkları binlerce kilometrelik açık suları düzenli olarak aşıyordu.
tarih anlatısında sürekli akdeniz merkezli düşünmek gibi tuhaf bir alışkanlığımız var. fenike, mısır, grek veya roma gemileri kendi kapalı havzaları için gerçek birer mühendislik harikasıydı. zıvanalı geçme tekniğiyle birbirine kilitlenen masif ahşap gövdeleri vardı fakat bu yapılar okyanusun metrelerce yükselen dalga döngülerine ve gövdeyi burkan açık deniz dinamiklerine uzun süre direnecek esneklikte değildi. daha da büyük kriz lojistikti. açık okyanusa çıktığınızda yüzlerce kürekçiyi veya mürettebatı haftalarca hayatta tutacak tatlı su ve erzak kapasitesi yoktu. antik liman kazılarındaki donanım kayıtlarına ve antik metinlere baktığınızda bile görüyorsunuz, adamlar kıyı çizgisinden üç günden fazla kopmamak için akla karayı seçmiş. manyetik pusula yok, açık denizde haftalarca kıyı görmeden enlem boylam tutturacak aletler henüz ortada yok. nitekim fenikelilerin meşhur afrika çevresini dolaşma hikayesi bile açık okyanustan değil, kıyı şeridine yapışık şekilde, karaya çıkıp ekin ekip biçerek ilerleyen yıllara yayılmış bir kıyı seyrinden ibaretti.
fakat yüzümüzü pasifik ve güneydoğu asya'ya çevirdiğimizde durum tamamen değişiyor. milattan önce 1500'lü yıllardan itibaren avustronezya halkları, açık okyanusu aşabilecek muazzam bir tekne mimarisi geliştirdi. çift gövdeli dev kanolar ve katamaran tipi yapılar, okyanus dalgalarına karşı sert bir gövdeyle direnmek yerine suyun üzerinde esneyerek yol alıyordu. bu insanlar dalga kırılmalarını, okyanus akıntılarını, kuş hareketlerini ve yıldızları kusursuz okuyan sözlü bir seyrüsefer geleneğiyle mikronezya ve polinezya'ya yayıldılar. binlerce kilometrelik okyanus mesafelerini kolonileşme amacıyla planlı şekilde aştılar. yani okyanus teknesi dendiğinde teknoloji kesinlikle vardı, sadece avrasya'nın alışıldık kıyı gemilerinden çok farklıydı.
son olarak sürüklenme ile elverişlilik arasındaki farkı unutmamak gerekiyor. antik bir akdeniz teknesini kanarya akıntısına bırakırsanız akıntı onu sürükleyip bir ihtimal karayipler'e atabilir. deneysel arkeologlar balsa sallarla veya antik mısır tarzı kamış teknelerle bunun teorik olarak başarılabileceğini defalarca gösterdi. fakat bir teknenin akıntıyla karşı kıyıya fırlatılabilmesi onun okyanus geçmeye elverişli olduğu anlamına gelmez, sadece batmayacak kadar şanslı olduğunu gösterir. planlı, geri dönüşü olan ve rotası yönetilebilen bir sefer için pasifik havzası haricindeki antik dünyanın ne gemi tasarımları ne de seyrüsefer bilgisi okyanuslara uygun değildi.
Kaynaklar
-
Paul Johnstone. The Sea-Craft Of Prehistory. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Stephen C. Jett. Tracking Stone Age Mariners: Projecting Into The Past. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı