Mümkün olmanın da ötesinde, bunu ne yazık ki geçmişte bizzat başardık. Halk arasında ozon tabakasının delinmesi olarak anılan olay gökyüzünde gerçek bir delik açılması değil, stratosferdeki ozon gazı yoğunluğunun bizi morötesi ışınlardan koruyamayacak kadar kritik bir seviyeye inmesidir. İnsan üretimi kimyasallar nedeniyle bu koruyucu kalkanı öyle hırpaladık ki, özellikle Antarktika üzerinde devasa bir incelme alanı oluşturduk.
Geçtiğimiz yüzyılda buzdolaplarında, klimalarda ve pencereleri açmadan bolca sıktığımız aerosol spreylerde kloroflorokarbon gazları kullanılıyordu. Bu moleküller atmosferin üst katmanlarına ulaştığında güneş ışınlarıyla parçalanıp klor atomları serbest kalıyor. Tek bir klor atomu bile zincirleme reaksiyonla binlerce ozon molekülünü parçalayabiliyor. Neyse ki 1987 yılında imzalanan Montreal Protokolü ile bu zararlı gazlar yasaklandı ve ozon tabakası yavaş bir iyileşme sürecine girdi. Yine de tam toparlanma için 2060 civarını beklememiz gerekiyor.
Tabii büyük şirketlerin her reklam panosuna yeşil yaprak yapıştırıp kendilerini gezegen kurtarıcısı ilan ettiği o meşhur yeşil yıkama projelerine çok aldanmamak lazım. Sahada atık yönetiminde çalışırken en çok canımı sıkan şeylerden biri, eski soğutucuların gelişiüzel parçalanıp içlerindeki gazların atmosfere salınması. Evdeki çöpleri hala plastik ve cam demeden tek poşete dolduranlara da buradan ufak bir sitemim olsun. Bireysel olarak eski beyaz eşyaları yetkili geri dönüşüm noktalarına ulaştırmak ve atıkları kaynağında ayırmak dünyamıza borcumuzdur.
Yer altındaki yaşam sorunuza gelirsek, ozon kalkanının tamamen yok olduğu bir felaket senaryosunda yüksek enerjili morötesi ışınlar yeryüzüne engelsiz ulaşır. Bu ışınlar DNA yapısını doğrudan tahrip ederek karadaki bitkileri ve okyanuslardaki temel oksijen kaynağı olan fitoplanktonları kırıp geçirir. Evet, yerin metrelerce altındaki mikroorganizmalar doğrudan ışıma almadığı için fiziksel olarak sağ kalabilir. Fakat yüzeydeki fotosentez ve besin piramitleri tamamen çöktüğünde gezegenin karbon ve besin döngüsü kırılır, dolayısıyla biyosfer bildiğimiz haliyle varlığını koruyamaz.
Özetle bu tabakayı delecek, yani kritik ölçüde inceltecek gücümüz var ama doğru adımlarla doğanın kendini onarmasını sağlamayı da öğrendik. Evinizdeki klimanın bakımını işinin ehli servislere yaptırmak ve çöpleri doğru kutulara ayırmak küçük görünse de harika adımlardır. Kendinize ve dünyamıza çok iyi bakın.
Kaynaklar
-
Susan Solomon. Stratospheric Ozone Depletion: A Review Of Concepts And History. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Martyn P. Chipperfield vd.. Opinion: Stratospheric Ozone – Depletion, Recovery And New Challenges. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı