Doğa için afet diye bir kavram yoktur, afet tamamen insan merkezli bir tanımdır. Yerkabuğundaki depremler, volkanik patlamalar veya taşkınlar doğanın dengesini şaşırması değil, aksine milyarlarca yıldır işleyen enerji tahliyesi ve madde döngüsü mekanizmalarıdır. Rastgele bir yıkım değil, Dünya'yı jeolojik olarak canlı tutan temel sistemlerdir. İnsan gidip fay hattının veya taşkın yatağının üstüne dayanıksız yapılar kurduğunda bu doğal dinamizm felakete dönüşür.
Gezegenin derinliklerindeki ilksel ısı ve radyoaktif bozunma, mantoda devasa konveksiyon akımları üretir. Bu hareket üzerindeki tektonik levhaları santim santim iter veya çeker. Sürtünen, çarpışan veya birbirinden uzaklaşan levha sınırlarında muazzam bir gerilim birikir. Kayacın kırılma direnci aşıldığı anda fay kırılır, biriken elastik deformasyon enerjisi sismik dalgalar halinde boşalır ve deprem meydana gelir. İç ısısını ve basıncını dışarı atmak zorunda olan dinamik bir gezegende deprem kaçınılmaz bir sonuçtur.
Bu süreçlerin doğaya katkısı bir yana, levha tektoniği ve depremler olmasaydı bugün üzerinde duracağımız bir kara parçası dahi kalmazdı. Rüzgar, akarsular ve dalgalar karaları durmaksızın aşındırır. Tektonik hareketler, yükselmeler ve orojenez yani dağ oluşumu olmasaydı, yüz milyonlarca yıl içinde tüm kıtalar erozyonla tıraşlanıp deniz seviyesinin altına inerdi. Karaların yenilenmesi, yeni topoğrafik yükseltilerin oluşması ve su havzalarının şekillenmesi bu hareketler sayesinde gerçekleşir.
İşin kimyasal ve biyolojik boyutu da doğrudan bu mekanizmalara bağlıdır. Dalma batma zonları ve volkanizma, Dünya'nın uzun vadeli karbon döngüsünü ayakta tutar. Okyanus tabanında biriken karbon yerin derinliklerine batar, volkanik bacalar ve fay hareketleriyle atmosfere dengeli biçimde geri kazandırılır. Bu döngü çalışmasa küresel termostat çöker, Dünya ya bir buz küresine ya da Venüs gibi cehenneme dönerdi. Ayrıca volkanik küller ve püskürükler yeryüzünün en verimli mineralce zengin tarım topraklarını oluşturur, hidrotermal maden yataklarının toplanmasını sağlar.
Meteorolojik ve hidrolojik döngüler için de aynı kural geçerlidir. Bir taşkın ovaya verimli alüvyon taşır ve taban suyunu tazeler, yıldırımla başlayan orman yangınları yaşlı biyokütleyi temizleyip toprağı besler ve tohumların çatlamasını tetikler. Klavye başında bu dinamikleri doğanın insanı cezalandırması veya başıboş bir kaos gibi görenler yanılıyor. Yerküre kendi milyarlarca yıllık dengesinde tıkır tıkır dönüyor, sorun doğanın hareketinde değil, insanın bu dinamikleri hesaba katmadan arazide yanlış yere oturmasında.
Kaynaklar
-
Muhammad Tariq A. Chaudhary vd.. Natural Disasters—Origins, Impacts, Management. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı