Önce bir ayrım yapalım: Tokyo Üniversitesi'nde "düşünen robot" tek bir sistem değil, en az üç ayrı iş. Hiçbiri insan gibi bilinçli düşünmüyor, hepsi veriden öğrenen hesaplama sistemleri.
1. Todai Robot Projesi. Aslında Tokyo Üniversitesi'nin değil, Ulusal Enformatik Enstitüsü'nün (NII) 2011'de başlattığı bir AI grand challenge. Hedef, Tokyo Üniversitesi giriş sınavını geçebilen bir yapay zekâ yapmaktı. Fiziksel bir robot yok, yazılım var. Matematik, İngilizce, tarih gibi sorular için doğal dil işleme, formel mantık ve istatistiksel öğrenme modülleri bir arada çalışıyor. Proje sınav puanlarında ortalamanın üzerine çıktı, ama Arai'nin kendi değerlendirmesi de önemli: sistem soruyu "anlamıyor", örüntü eşleştirme ve arama yapıyor. Okuduğunu gerçekten kavrayan bir model hâlâ çözülmemiş bir problemdi.
2. Jun Tani tarzı nörorobotik. "Düşünen robot" ifadesine en yakın akademik çerçeve bu. Tani'nin yaklaşımında robot, tekrarlayan sinir ağları (recurrent neural networks) ile hem algıyı hem hareketi hem de sonraki adım tahminini aynı dinamik sistemde öğreniyor. Robot sürekli "şimdi ne göreceğim, ne yapmalıyım" tahmini yapıyor, tahmin ile gerçek arasındaki hatayı minimize ederek davranışını güncelliyor. Yani "düşünce" burada ağın iç dinamiklerinde ortaya çıkan, öğrenilmiş bir tahmin döngüsü. Tani bunu bilinç ve özgür irade tartışmalarına bağlıyor, ama bu felsefi yorum, deneysel olarak kanıtlanmış bir sonuç değil. Not: Tani'nin uzun süre çalıştığı yer RIKEN ve KAIST ağırlıklı, dolayısıyla bunu doğrudan "Tokyo Üniversitesi ürünü" saymak doğru olmaz.
3. Laboratuvar otomasyonu. Japonya'daki Moonshot programı kapsamında, deneyi tasarlayıp robot kollarla yürüten ve sonucu analiz edip bir sonraki deneyi seçen "AI-robot bilim insanı" sistemleri geliştiriliyor. Mantık bir kapalı döngü: hipotez üret, deney yap, veriyi modele geri besle. Bu, bilimsel keşfi hızlandıran güçlü bir optimizasyon, ama "düşünme" yerine arama ve karar verme demek daha dürüst.
Özetle, hangi projeden bahsettiğini bilmeden "nasıl çalışıyor" sorusunun tek cevabı yok. Ortak payda şu: sensör veya veri girdisi, öğrenilmiş bir model, tahmin ve hata düzeltme. Haberlerdeki "düşünen robot" başlıkları genelde pazarlama dili, işin gerçeği mühendislik ve istatistik.
Kaynaklar
-
Noriko Arai. The Impact Of Ai—Can A Robot Get Into The University Of Tokyo?. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Jun Tani. Exploring Robotic Minds. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Kanako Harada. Co-Evolution Of Human And Ai-Robots To Expand Science Frontiers. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı