Süper volkanların herhangi bir anda oluşabilecek büyük bir deprem sonucu tetiklenmesi mümkün müdür?

Depremler yakındaki yanardağların patlamasını tetikleyebilir, ama bir depremin tek başına bir süper volkanı patlatması bilinen hiçbir kanıtla desteklenmiyor. Tetikleme etkisi istatistiksel olarak küçük ve çoğunlukla zaten patlamaya hazır, küçük ve orta ölçekli sistemlerde görülüyor.

Deprem ne kadar tetikleyebiliyor? Küresel kayıtlara bakan çalışmalar etkiyi ölçülebilir ama mütevazı buluyor. Büyük depremlerden sonra yakın çevredeki patlama oranı ortalamanın yaklaşık 1,25 katı (Jenkins vd., 2024). Başka bir analiz, depremi izleyen iki ay ile iki yıl içinde patlamalarda yüzde 5 ile 12 arasında artış buluyor (Sawi ve Manga, 2018). Nishimura (2017) ise etkiyi epicentre yaklaşık 200 km içindeki volkanlarda görüyor, daha uzaktakilerde ve küçük depremlerde belirgin bir artış yok. Mekanizma olarak hidrotermal sistemlerin ve magma odalarındaki gazların sarsıntıyla ya da gerilme değişimiyle etkilenmesi öne çıkıyor (Seropian vd., 2021; Nishimura, 2021).

Süper volkanlarda neden farklı? Toba ya da Yellowstone gibi sistemlerde patlamayı mümkün kılan şey, yer kabuğunun altında binlerce yılda birikmiş çok büyük hacimli, gaz yüklü ve patlamaya uygun bir magma deposu. Depremin bu depoyu tek başına boşaltacak enerjisi yok, olsa olsa zaten kritik eşiğe yaklaşmış bir sistemde son damla olabilir. Bunun süper patlamalar için gerçekleştiğine dair bir gözlemimiz de yok, çünkü insanlık tarihinde böyle bir olay kaydedilmedi. Bu yüzden kesin konuşmak yerine, kanıtın küçük patlamalar için olduğunu söylemek daha dürüst.

Toba benzeri bir felaket tekrar olur mu? Fiziksel olarak evet, süper patlamalar jeolojik zamanda tekrar eder. Toba yaklaşık 74 bin yıl önce patladı ve ortalama birkaç yüz bin yılda bir böyle bir olay beklenir. Yani herhangi bir yıl için olasılık çok düşük. Toba'nın insan nüfusunu darboğaza soktuğu hipotezi de bugün tartışmalı, arkeolojik bulgular (örneğin Hindistan'daki alanlar) bazı bölgelerde insan topluluklarının kül tabakasının ardından da sürdüğünü gösteriyor.

Hazırlıklı mıyız? Kısmen. Volkanları sismometre, gaz ölçümü ve uydu ile izlemek, Yellowstone gibi sistemlerde yıllar öncesinden belirtileri yakalamamıza olanak tanır, çünkü bu kadar büyük bir magma sisteminin uyanması genellikle belirgin yer deformasyonu ve sismik aktivite üretir. Ama bir süper patlamanın küresel iklim etkisini, yani kükürt aerosolleri kaynaklı soğumayı ve tarım kayıplarını durduracak bir teknolojimiz yok. Gıda stoğu, tahıl rezervleri ve uluslararası koordinasyon etkisini azaltabilir, fakat bunlar şu an bu ölçekte sınanmış değil.