Celal Şengör hocamız Tevrat'ta anlatılan birçok hikayenin aslında daha eski Babil ve Sümer metinlerinde yer aldığını söyler ama ben bununla ilgili nereden bir şeyler öğrenebilirim?

Öncelikle, bir ilmi o ilmin uzmanından öğrenmek, bilginin sağlamlığı açısından temel bir kural diyebiliriz. Hakkında konuştuğu dinleri ve kutsal metinlerin dillerini bilmeden, yalnızca üçüncül kaynaklardan hareketle değerlendirme yapan birinden sağlıklı bilgi edinmek oldukça güç olacağı aşikar. Hele ki katı pozitivist bir bakış açısına sahipse, konuyu kendi ön kabullerinden bağımsız değerlendirmesi daha da zor olabilir. Bu yüzden sana tavsiyem, konunun uzmanlarına doğrudan danışabilecek bir konumda değilsen, güvenilir ve farklı görüşleri ele alan dinler tarihi kaynaklarından yararlanman ve mümkün olduğunca bu kaynakların dayandığı birincil metinleri incelemen.

Tevrat'taki bazı anlatıların ve emirlerin daha eski Sümer ve Babil metinlerinde de bulunduğu doğrudur. Ancak buradan Tevrat'taki bütün bilgilerin Sümer düşüncesinden kaynaklandığı dolayısıyla ''tüm ilahi kitaplar insan elinden çıkmadır'' gibi bir sonuç çıkarmak çok absürt kaçacaktır. Bu benzerliklerin ortaya çıkmasında, İbranilerin yaşadığı coğrafyanın ve içinde bulundukları kültürel çevrenin de etkisi olabilir. Üstelik bir metnin kendisinden önceki kültürlerde bulunan düşünce veya emirlerle benzerlik taşıması, tek başına onun insan ürünü olduğunu kesin olarak göstermez. Teolojik açıdan bakıldığında, ilahi bir emrin insanlığa bildirilmesi durumunda daha önceki toplumlarda benzer ilkelerin bulunması zaten mümkündür. Dolayısıyla burada asıl mesele, benzerliklerin varlığından ziyade bunların nasıl açıklanması gerektiğidir.

Bu düşünce biçimini daha iyi kavrayabilmen ve bu konu hakkında daha kaliteli ve özgün fikirler edinmek adına sana yazılmış en sağlam dinler tarihi kaynaklarından olan Baki Adam'ın çalışması Dinler Tarihi kitabını öneriyorum. Sümer medeniyetini ve dönemin kültürel çevresini daha iyi anlamak içinse Samuel Noah Kramer'in Tarih Sümer'de Başlar adlı kitabı faydalı bir başlangıç olabilir. Bence önce bu tür kaynaklarla genel bir çerçeve edinmek, ardından Tevrat ve Mezopotamya metinleri arasındaki belirli benzerlikleri incelemek, doğrudan videolardan hareketle bir sonuca varmaktan daha verimli olacaktır.