"Tek Adam Mustafa Kemal Atatürk" kitabı, Türkiye Cumhuriyeti tarihine ne tür katkılarda bulunmuştur?

Şevket Süreyya Aydemir'in üç ciltlik Tek Adam eseri, Mustafa Kemal Atatürk'ü hamasi bir efsane figüründen çıkarıp çöken bir imparatorluğun somut şartları içine yerleştiren ilk kapsamlı biyografik sentezdir. Cumhuriyet tarih yazımına en temel katkısı, resmi anlatının kuru kronolojisini ve sadece Nutuk metnine sıkışmış çerçeveyi aşarak, lideri çevreleyen sosyoekonomik dinamikleri ve insan unsurlarını sahaya dökmesidir.

Aydemir'den önce yazılan metinlerin çoğu, tabiri caizse havada asılı duran, her şeyi sihirle açıklayan içi boş bir güzellemeden ibaretti. Şevket Süreyya ise mevzunun şasesini sağlam kurdu. Atatürk'ü gökten zembille inmiş bir süper kahraman gibi değil, Meşrutiyet devrinin çalkantıları, İttihatçıların savrulmaları ve cephe gerçekliği içinde pişen bir insan olarak anlattı. Kitaptaki meşhur şartlar ve şahsiyet meselesi tam olarak budur. Yani ortada çalışan bir mekanizma varsa, bunu sadece tek bir adamın dehasına bağlayıp geçmez, o dönemin çürüyen altyapısına ve sahadaki mecburiyetlerine bakar.

İkinci büyük katkı, işin mutfağında bizzat bulunmuş isimlerle görüşüp birinci elden veri toplamasıdır. Aydemir, başta İsmet İnönü olmak üzere Kurtuluş Savaşı kadrosunun kilit aktörleriyle bizzat oturup konuştu, hatıraları kayda geçirdi. Bu sayede Nutuk üzerinden şekillenen tek taraflı siyasi hesaplaşmaları farklı açılardan sınama imkanı sundu. Arşiv belgeleriyle sahadan gelen tanıklıkları harmanlayıp, sonradan Andrew Mango gibi yabancı tarihçilerin bile dönüp dolaşıp baktığı devasa bir referans kaynağı bıraktı.

Tabii bu kitabı hatasız bir kılavuz sanıp hemen gaza gelmemek lazım. Aydemir bir akademisyen değil, Kadro hareketinden gelen tescilli bir devletçi ve ideologdu. Dolayısıyla kaynak gösterme disiplini bugünün akademik tezleri gibi nizami değildir, bazı yerlerde kendi siyasi fikrine göre ayar çektiği görülür. Yine de Tek Adam, cumhuriyet tarihini kuru hamasetten kurtarıp ayakları yere basan bir sebep sonuç zincirine bağlaması açısından dönüm noktasıdır.