Radar üssünden nereye yağmur yağacağını tayin edebilir miyiz?

Merhaba

Bir radar üssünü vurmakla “yağmurun yönünü değiştirmek” ya da “başka bir yere yağmur yağdırmak” arasında doğrudan, fiziksel olarak anlamlı bir bağ yok. Bu iki şey çoğu zaman birbirine karıştırılıyor.

Şöyle ki;

Öncelikle şu meseleyi netleştirmekte fayda var: meteorolojik radar, yağmur üretmez, yağmuru ölçer. Radar dediğimiz sistem, atmosferdeki su damlacıklarına elektromanyetik dalga gönderir, geri saçılan sinyali ölçer. Buradan bulutun yoğunluğu, yağış şiddeti, hareket yönü gibi parametreler çıkarılır. Yani bu cihaz, sürecin gözlemcisidir faili değil. Dolayısıyla bir radar üssünün devre dışı kalması, en fazla veri kaybına yol açar ve atmosferin dinamiğini değiştirmez. “Radarla yağmur yönlendirme” fikri fiziksel olarak bana saçma geliyor. Zira atmosferik sistemler, özellikle de konvektif bulutlar, çok büyük ölçekli enerji dengeleriyle belirlenir, yani sıcaklık gradyanları, nem taşınımı, basınç alanları, rüzgar kesmeleri gibi... Bunlar kilometrelerce, hatta binlerce kilometre ölçeğinde çalışan süreçler. Bir radarın yaydığı elektromanyetik enerjinin, bu devasa termodinamik sistemi anlamlı şekilde manipüle etmesi için gereken güç, pratikte erişilebilir değildir. Gelelim “bulut çalma” ya da hava modifikasyonu meselesine. Burada gerçek bir bilimsel alan var, bulut tohumlama... Bu yöntem, uygun koşullar varsa bulut içindeki damlacıkların büyümesini tetiklemek için gümüş iyodür gibi parçacıkların atmosfere bırakılmasına dayanır. Lakin burada kritik nokta şu: bu teknik yağmur yaratmaz, en iyi ihtimalle zaten yağma potansiyeli olan bir bulutta yağışı bir miktar artırabilir ya da zamanlamasını oynatabilir. Etki alanı da oldukça sınırlıdır ve sonuçları her zaman güvenilir değildir. Bir diğer konu “Başka bir ülkenin bulutunu çalmak” söylemi ise daha çok popüler anlatı ve kulaktan dolma bilgiler. Çünkü bir bulut dediğimiz yapı, sabit bir nesne değil sürekli evrilen, rüzgarla taşınan, oluşan ve dağılan bir sistem. Onu alıp başka yere “transfer etmek” gibi bir mekanizma yok. Bir özet geçecek olursam: Radar = ölçüm aracı, müdahale aracı değildir, hava modifikasyonu var ama sınırlı ve yerel etkili olur, “bulut çalma” gibi iddialar fiziken imkansız. Bu konuyu şöyle açayım ve şöyle düşünelim: bir bulut dediğimiz yapı, sabit ve sınırları belirli bir nesne değil. Sürekli oluşan, büyüyen, dağılan içinden nem giren, çıkan rüzgarla taşınan bir süreç. Yani ortada alınacak bir şey yok. Bu yüzden “çalmak” ifadesi zaten kavramsal olarak sorunludur. Benim açımdan mesele şu noktada düğümleniyor: Bugünkü fizik bilgisi ve mühendislik kapasitesiyle, “bulutları sistematik biçimde yönlendirmek, yağışı başka coğrafyalardan çalmak” gibi bir şey operasyonel ve güvenilir bir teknoloji olarak yok. Teorik olarak “hiçbir zaman mümkün olmaz” demek aslında bilimsel olarak iddialı olur, lakin şu anki çerçevede mümkünmüş gibi anlatılması ciddi bir abartı.^[1] Saygılarımla.