Denisova İnsanı (Homo denisova)
Denisovalılar veya Denisova homininleri, Aşağı ve Orta Paleolitik dönemde Asya'da soyu tükenmiş arkaik bir insan türüdür. Denisovalılar, birkaç fiziksel kalıntı sayesinde tanımlanmıştır ve bu nedenle tür hakkında bilinenlerin çoğu DNA kanıtlarından gelmektedir. Daha eksiksiz fosillerin keşfi beklendiği için, aslında tür adı nihai değildir.
Denisovalı bir bireye ait ilk tespitler, 2008 yılında Altay Dağları'ndaki Denisova Mağarası'ndan çıkarılan genç bir dişinin parmak kemiğinden çıkarılan mitokondriyal DNA'ya (mtDNA) dayalı olarak 2010 yılında yapılmıştır. Çekirdek DNA'sı, Neandertallerle yakın benzerlikler göstermekteydi. Mağarada, periyodik olarak Neandertaller de yaşamıştır, ancak Neandertallerin ve Denisovalıların mağarada birlikte yaşayıp yaşamadıkları henüz belli değildir. Daha sonradan Denisova Mağarası'ndan ek örnekler çıkarılmıştır ve Çin'deki Tibet Platosu'ndaki Baishiya Karst Mağarası'ndan tek bir örnek daha tespit edilmiştir. DNA bulguları, koyu tenleri, koyu gözleri ve koyu saçları olduğunu ve Neandertal benzeri bir yapıya ve yüz özelliklerine sahip olduklarını göstermektedir. Bununla birlikte, Orta ila Geç Pleistosen arkaik insanlarını ve australopithecusları andıran daha büyük azı dişleri vardı.