Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Yapay zeka doğrudan bir dil öğrenmez. En temel ve derin durum yapay zekanın örüntüsel dolaylı bir eşleşme yaparak yanıt bulduğu ve/veya verdiğidir. Yapay zekanın dillerle kurduğu ilişki doğrudan değil temsilidir. Yani ikilik sisteme dayalı örüntüsel ayrı bir temsil oluşturarak anlar. Yoksa doğrudan ne bizim ne diğer canlıların kullandığı dilin birebir temsili sistemin geri planında yoktur.  Sistemin en alt veri okuma ve işleme biçimi ve durumu ikilik sayı sistemine dayalı çalışan çip veya işlemci birimlerinin yaptığı işlemlerle 'kendi yazılım diline çevirim' diyebileceğimiz temsili bir durumdur. Bu şekilde yapay zeka dolaylı temsil ilişkisi kurarak canlıların kullandığı seslerle anlamlı temsil ilişkileri kurar ve kurabilir.  (Sesler işlemcilerde doğrudan ses olarak işlenmez. Ses ara birimi sayesinde sesler de ikilik sisteme çevrilir yani temsili oluşturulur.

hayır, bu tarif ettiğin şey gizli ket vurmanın (latent inhibition) düşük olduğunu göstermez. zihinde nesneleri 3 boyutlu canlandırıp parçalara ayırabilmek görsel-uzamsal imgeleme ve zihinsel döndürme becerisiyle ilgili, latent inhibition ise bambaşka bir mekanizma. ikisi arasında bilinen bir bağ da yok, o yüzden bu bilgiyle senin için bir çıkarım yapamam.

latent inhibition, daha önce hiçbir sonuçla ilişkilenmeden defalarca karşılaştığın bir uyaranı sonradan öğrenmenin yavaşlaması demek. yani beyin "bu önemsiz" diye etiketlediği şeyi süzer. klasik testte bir grup katılımcı önce anlamsız bir sese maruz kalır, sonra aynı ses bir sonuçla eşleştirilir. önceden maruz kalanlar yeni ilişkiyi daha geç öğrenir. gecikme azsa latent inhibition düşük sayılır. yani ölçtüğü şey nesneyi hayal edebilmek değil, önceden süzülmüş bilgiyi yeniden ilgili hale getirebilmek.

düşük latent inhibition literatürde daha çok şizotipi, psikoz yatkınlığı ve bazı yaratıcılık çalışmalarıyla anılıyor. ama bu bulgular grup düzeyinde ve tutarsız, tek tek bireyler için tanı koyucu değil. internette dolaşan "düşük LI = dahi" anlatısı da oldukça abartılı, bu sosyal medya için çok güzel ama hakem sürecinden geçmesi zor bir cümle.

ölçme tarafında da durum karışık. ket vurma denen şey tek bir yetenek değil. Friedman ve Miyake (2004) baskın tepkiyi bastırma ile dikkat dağıtıcıya direnmenin birbiriyle ilişkili, ama proaktif girişime direncin bunlardan bağımsız olduğunu buldu. Gärtner ve ark. (2021) ise ket vurma görevleri arasındaki korelasyonların düşük kaldığını gösterdi. yani "genel bir ket vurma düzeyin" gibi tek bir sayı yok, latent inhibition de bu görevlerin hiçbiriyle birebir örtüşmüyor.

gerçekten merak ediyorsan tek yol, kontrollü bir latent inhibition paradigmasıyla laboratuvarda ölçülmek. mesele günlük yaşamda dikkatin kolay dağılması, gereksiz detayları fark edip bunaltıcı bulman gibi bir şeyse, bu daha çok dikkat ve duyusal işleme farklılıklarının alanı ve bir uzmanla konuşmaya değer. nesneleri zihninde döndürebilmen ise güzel bir beceri, ama tek başına nörobilimsel bir etiket değil.