karadeliklerin evrensel bilgi işlemci ve geçit olduğu iddiası.

Bu modelin çıkış noktası olan varsayım, yani fiziğin karadelikleri bilgiyi yok eden yapılar olarak gördüğü düşüncesi, yanlış. Önerilen mekanizmaların neredeyse tamamı da bilinen fizikle çelişiyor. Bilginin korunduğu fikri bugün kuramsal fizikte zaten baskın görüş. Hawking 2004'te bilginin kaybolmadığını kabul etti. 2019'daki "ada" (island) hesapları da buharlaşan bir karadeliğin entropisinin, bilgi korunuyorsa beklenen Page eğrisini izlediğini gösterdi. Karadeliği bir bilgisayar gibi düşünmek de yeni bir fikir sayılmaz; Seth Lloyd 2000'de Nature'da hesaplamanın fiziksel sınırlarını tartışırken bu benzetmeyi ayrıntılı biçimde kullanmıştı.

Karadeliklerin gürültüyü eleyip veriyi saf tuttuğu iddiası, bildiğimiz fiziğin tam tersini söylüyor. Hayden ile Preskill'in 2007 ve Sekino ile Susskind'in 2008 çalışmalarına göre karadelikler doğadaki en hızlı karıştırıcılar (scrambler) olabilir. İçine düşen bilgiyi çok kısa sürede son derece yerel olmayan ilişkilere dağıtırlar. Bu bilgiyi geri toplamak pratikte imkânsızdır. Bekenstein-Hawking entropisi, o bölgeye sığabilecek en yüksek entropidir. Saçsızlık teoremine göre de klasik bir karadelik dışarıdan yalnızca kütle, yük ve açısal momentumla tanımlanır. Hawking ışıması neredeyse termaldir; bilgi, ancak Page zamanından sonra ışımadaki ince korelasyonlarda belirir. İçeri düşen madde de gelgit kuvvetleriyle parçalanır.

Tekilliği bir geçiş kapısı olarak görmek de mümkün değil. Tekillik, genel göreliliğin geçerliliğini yitirdiği yerdir. Schwarzschild çözümünde tekillik uzaysı bir yapıdır, yani ufku geçen her şeyin geleceğinde bulunan bir andır; içinden geçilecek bir yer değildir. Einstein-Rosen köprüsü yalnızca ebedi, tam genişletilmiş Kruskal çözümünde bulunur. Yıldız çöküşüyle oluşan gerçek karadeliklerde böyle bir köprü yoktur. Fuller ile Wheeler 1962'de, köprünün ışığın onu geçebileceğinden daha hızlı kapandığını gösterdi. Maldacena ile Susskind'in 2013'te önerdiği ER=EPR ise kanıtlanmamış bir sanıdır. Üstelik iletişimsizlik teoremi, dolanıklığın tek başına sinyal taşımasını yasaklar. Geçilebilir solucan delikleri negatif enerji gerektirir ve bunlar bile ışıktan hızlı iletişime izin vermez.

"Kararlı" nitelemesi de tutmuyor, çünkü karadelikler Hawking ışımasıyla kütle kaybedip sonunda buharlaşır. Parikh ile Wilczek 2000'de bu ışımayı ufuktan tünelleme olarak modellediler, ama bu süreç enerjiyi başka bir boyuta değil, bizim evrenimize taşır. Ek uzay boyutları hiç gözlenmedi ve çarpıştırıcı deneyleri büyük ek boyutlara ciddi sınırlar koydu. Schwarzschild metriği ise dönmeyen bir karadeliğin klasik ve kesin çözümüdür; içinde dolanıklık ya da bilgi kavramı bulunmaz. Gerçek karadelikler döner ve Kerr metriğiyle tanımlanır.

Gecikme ve titreşim (jitter) fiziksel olarak sıfıra indirilemez: ışık hızı sınırı ve termal ya da kuantum gürültü her zaman vardır. Daha önemlisi, bir simülasyonun yazılımı ne kadar hızlı olursa olsun bu simüle edilen karadeliğin bir özelliği olmaz. Burada bir kategori hatası var. "Gürültüyü filtresiz elemek" ifadesi de kendi içinde çelişiyor.

Modelin taşıyıcı varsayımı, aynı sözcüğü paylaşan kavramların aynı mekanizmayı paylaştığı. Kuantum tünelleme ile veri tünellemesi, ya da dolanıklık ile iletişim kanalı yalnızca adda benzeşir. Bir fikrin bilimsel değer kazanması için matematiksel bir ifadesi, mevcut kuramlardan farklı ve sınanabilir bir öngörüsü ve gözlem verileriyle karşılaştırılması gerekir. Metinde bunların hiçbiri yok.

Konuya gerçekten girmek istersen Leonard Susskind'in "The Black Hole War" kitabı bilgi paradoksunun tarihini iyi anlatıyor. Kip Thorne'un "Black Holes and Time Warps" kitabı da solucan delikleri ve tekillikler için sağlam bir giriş sunuyor. Teknik düzeye geçmek istersen Sean Carroll'un "Spacetime and Geometry" ders kitabıyla Penrose diyagramları okumayı, ardından kuantum bilgi kuramında yoğunluk matrisi ve iletişimsizlik teoremini öğrenmeni öneririm. Asıl ilginç tartışma Page eğrisi, Hayden-Preskill düşünce deneyi ve AdS/CFT literatüründe sürüyor.