Kendi sistemimizdeki Jüpiter, kendisiyle aynı boyutlardaki bu iki gezegenden 35 kata kadar daha yoğun. NASA'nın Güneş Sistemi'miz dışındaki doğrulanmış gezegen (yani ötegezegen) sayımı şu anda yaklaşık 6.300 civarında; ancak Oxford Üniversitesinden George Dransfield'a göre bunların 40'tan azı "süper pofuduk" sınıfına giriyor. Bu tüy sıklet ikili ise kendi boyutlarındaki bilinen en hafif gezegenler olma özelliğini taşıyor. Evrende nadir rastlandığı düşünülen bu dev dünyalar nasıl oluyor da bu kadar hafif kalabiliyor?

Süper pofuduk gezegenlerin, yeni doğmuş bir yıldızın etrafında yer alan ve tozdan ziyade gazın daha bol olduğu gaz ve toz disklerinden oluştuğu tahmin ediliyor. Ayrıca bu gezegenler, zamanla barındırdıkları materyallerin büyük bir kısmını uzaya saçarak kütlelerinin önemli bir bölümünü kaybediyorlar.

Uçan Balık adlı güney takımyıldızında, bizden yaklaşık 1.110 ışık yılı (bir ışık yılı yaklaşık 9,7 trilyon kilometre) uzaklıkta bulunan bu iki gezegen, geçtiğimiz on yıl içinde NASA'nın TESS uydusuyla tespit edildi. Araştırmacılar, yoğunluklarını belirlemek için Dünya'daki teleskoplarla gezegenlerin yörüngelerini inceledi ve bulgularını Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımladı.

Bu ince yapılı dünyalar pamuk şeker pembesi tonlarında değil; Dransfield, gökyüzünün bulutlu olup olmamasına bağlı olarak muhtemelen beyaz veya mavi renkte olduklarından şüpheleniyor. Büyük ölçüde hidrojen ve helyumdan oluştukları düşünülüyor ancak kimyasal yapılarını kesin olarak doğrulamak için NASA'nın Webb Uzay Teleskobu ile yapılacak takip gözlemlerine ihtiyaç duyuluyor. Nadir gezegenler barındıran bu egzotik sistemleri inceleyerek gezegen oluşumu bulmacasına yeni parçalar ekliyor ve kozmostaki yerimiz hakkında daha fazla bilgi ediniyoruz. 🪐

✏️ Çeviren: Simge Coşkun · Editör: Damla Şahin Uçar

Yapay zekâ gerçekten düşünüyor mu?

ChatGPT gibi modeller bazen oldukça karmaşık soruları çözebiliyor, kod yazabiliyor ve bir problemi adım adım açıklayabiliyor. Bunları görünce gerçekten düşündüklerini varsaymak kolay.
Ama burada önemli bir ayrım var: Doğru cevabı bulmakla, o cevaba insan gibi düşünerek ulaşmak aynı şey mi?
Bir modelin mantıklı görünen bir açıklama yapması, kullandığı yöntemi gerçekten anladığını tek başına kanıtlamıyor. Üstelik bazen çok emin bir şekilde yanlış cevaplar da verebiliyor.
Bu, yapay zekânın işe yaramadığı anlamına gelmiyor. Asıl mesele, neyi iyi yaptığını ve nerede hata yapabileceğini doğru anlamak

Yapay zeka dünyasındaki bu hız gerçekten baş döndürücü. Yeni modeller, yeni "agent"lar... Bir yandan heyecan verici ama diğer yandan da hep bir "hadi durun, biraz yavaşlayın" fısıltısı var. Sanki piyasa baskısı, güvenlik ve etik tartışmaların önüne geçmiş gibi. Olaylar yaşanıp "açıklama" yapmaktansa, baştan daha düşünceli adımlar atsak olmaz mıydı? Bu sürat yarışı kime, neye yarıyor merak ediyorum.

Beynin kendi destek hücrelerini, tek bir proteinin etkisiyle olduğu yerde yeni sinir hücrelerine dönüştürmek mümkün mü? Merkezi sinir sistemi yaralanmalarında ve sinir hücrelerinin kaybıyla ilerleyen hastalıklarda en büyük engel, ölen nöronların yerine yenilerinin konulamaması. Bu yüzden beyinde zaten bulunan glia adlı yardımcı hücreleri doğrudan nörona çevirmek umut verici bir tedavi stratejisi olarak görülüyor.

Tartışmaların merkezinde ise NeuroD1 adlı bir transkripsiyon faktörü, yani hücrede hangi genlerin çalışacağını yöneten özel bir protein var. Önceki bazı çalışmalar, bu proteinin beyindeki bağışıklık hücreleri olan mikrogliaları kendi soy hattından çıkarıp nörona dönüştürdüğünü ve beyin hasarı sonrasında iyileşmeyi desteklediğini bildirdi. Ancak bu keskin dönüşüm iddiası bilim dünyasında hep tartışmalı kaldı.

eLife dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmada bilim insanları, bu iddiayı farelerde sınamak için virüs kullanmayan genetik soy takibi sistemlerine başvurdu. Mikroglialarda özel olarak NeuroD1 üretimini başlattılar ve hücrelerin zaman içinde neye dönüştüğünü farklı aşamalarda izlediler. Ayrıca iki fotonlu görüntüleme ile canlı beyindeki bu hücreleri uzun süreli olarak gözlemlediler ve tek hücreli RNA dizileme yöntemiyle hangi genleri çalıştırdıklarını incelediler.

Tüm gözlemler aynı sonuca işaret etti: Farelerde NeuroD1 üreten hücreler nörona dönüşmedi ve mikroglia kimliklerini korudu. Elbette bu sonuç farelerdeki NeuroD1 ve mikroglia ikilisiyle sınırlı; yani diğer destek hücrelerini farklı yollarla yeniden programlama çalışmaları rafa kalkmış değil. Yine de bulgular, sinir sistemi tedavilerinde bir hücrenin gerçekten nörona dönüştüğünü kanıtlamak için virüssüz soy takibi ve doğrudan gözlem gibi yöntemlerin şart olduğunu gösteriyor. 🧠