Nörobilimle ilgili popüler içeriklerde gördüğümüz o rengârenk beyin haritaları, zihnimizdeki düşüncelerin doğrudan ve eksiksiz biçimde fotoğraflandığı hissini uyandırabilir. Ancak işin mutfağına girdiğimizde doğanın karşımıza koyduğu aşılmaz bir takas kuralı görürüz: Bir cihazla beynin hem neresinde hem de ne zaman ne olduğunu aynı anda kusursuz biçimde yakalamak fiziksel olarak imkânsızdır.

Eğer mekânsal ayrıntıya odaklanırsak fMRI gibi devasa manyetik rezonans cihazlarına başvururuz. fMRI, beynin hangi bölgesinin çalıştığını çok net biçimde gösterir. Ancak burada gözden kaçırılan detay şudur: fMRI nöronların milisaniyelik elektriksel ateşlenmesini değil, oraya yönelen kan akışını ölçer. Düşünceler göz açıp kapayıncaya kadar gerçekleşirken damarların kan pompalaması saniyeler sürer. Dolayısıyla gördüğümüz o etkileyici renkler, zihinsel faaliyetin birkaç saniye önceki gecikmeli yankısından ibarettir.

Zamanı milisaniyelik hassasiyetle yakalamak istediğimizde ise EEG ve MEG teknolojilerini devreye sokarız. Bu yöntemlerle elektriksel ve manyetik dalgaları anında yakalayabiliriz. Fakat bu sinyaller kafatasının kalın kemik dokusundan ve deriden geçerken öylesine dağılır ki aktivitenin beynin tam hangi noktasından çıktığını saptamak son derece güçleşir.

PET taramalarında ise bambaşka bir fizik prensibi işler. Vücuda verilen radyoaktif işaretli şeker molekülleri hücrelerimizde elektronlarla karşılaşıp yok olurken bedenimiz geçici bir gama ışını kaynağına dönüşür. Böylece hangi hücrelerin nerede yakıt tükettiğini saptayabiliriz; ancak bu atom altı temasları izlemek de hızlı bilişsel süreçleri takip etmek için fazlasıyla yavaştır.

Görünen o ki zihnin karmaşık doğasını tek bir teknolojik pencereden bütünüyle kavramamız mümkün değil. Felç tedavilerinden beyin-bilgisayar arayüzlerine kadar geleceğin nörobilimi, tüm bu farklı yöntemleri bir orkestranın enstrümanları gibi birlikte kullanabilmemize bağlı.

Siz zihninizde karmaşık bir problemi çözerken beyninizin harcadığı o yoğun eforu bedeninizde somut olarak nasıl hissediyorsunuz?

Belki de ışık evrende yolculuk etmiyor; evren, ışığın geçebilmesi için kendini zamana dönüştürüyor.

Merak Ettim de...

Sesinin düşüncelerini taşımaya yetmediğini en çok hangi anlarda hissediyorsun ve sence bu yetersizlik, kullandığımız aracın ilkelliğinden mi yoksa insanın kendini bütünüyle anlatmasının imkânsızlığından mı kaynaklanıyor?

Bugun paylasilan videonun yakin zamanda bitirdigim yuksek lisans tez konumun temellerini attigini fark ettim. Birkac yildir akiskanlar mekanigi ve termal muhendislik problemlerinin makine ogrenmesi ile optimizasyonu uzerine calisiyorum. Jet motorlarinin aeroakustigi, kullanilan yalitimin matematik teorisini ve makina ogrenmesinin bu alanda nasil kullanilabilecegini gormek icin goz atabilirsiniz.

Gündelik hayattaki dertlerimizin önemli bir kısmının çözümü aslında uzayda yatıyor. İnsanlar sıkça, Dünya'da bunca sorun varken neden uzaya devasa bütçeler harcadığımızı soruyor. Oysa uzay ve havacılık mühendisliğinin zorlu problemleriyle boğuşmak, hayatımızı iyileştiren sayısız teknolojiyi doğuruyor. CMOS sensörlerden gıda güvenliği sistemlerine, çizilmeye dayanıklı camlardan GPS uydularına kadar pek çok yenilik uzay araştırmaları sayesinde mümkün oluyor.

İşin ilginç yanı, yeryüzündeki en gürültülü aletlerden olan jet motorlarını geliştirmek bile günlük hayattaki cihazların fısıltı kadar sessiz çalışmasının yolunu açıyor. Havacılık araştırmaları her derdimize deva olmasa da, mühendisliğin sınırlarını zorlamak bize yeni kapılar aralıyor. Yeni videomuzda bu tezatlıktan yola çıkıyor; jet motorunun gürültüsünden odamızdaki havanın sessizce temizlenmesine uzanan mühendislik yolculuğunu inceliyoruz.

Jet Motorları Neden Bu Kadar Gürültülü?
https://www.youtube.com/watch?v=YNGrMYo3aZw