Bazen aklımıza ilk insanların dünyası sadece hayatta kalma mücadelesi gibi gelir. Oysa detaylar bambaşka bir tablo çiziyor. Yaklaşık 100 bin yıl önce yaşamış bir Homo sapiens erkeğinin çene kemiğinde keskin bir taş aletle açılmış, üstelik iyileşmiş bir yara izi bulundu. Sol tarafta olması, sağ elini kullanan bir saldırganın işi olabileceğini düşündürüyor. Yani kavgalar, şiddet... İnsanlık tarihi kadar eski. Ama asıl düşündürücü olan, bu kadar ağır bir yaradan sonra bile bir süre hayatta kalıp gömülmüş olması. Bu, sadece şiddeti değil, aynı zamanda yaralılara bakımı ve karmaşık cenaze törenlerini de kapsayan bir "kültür" olduğunu gösteriyor. İlkel dediğimiz dönemlerde bile insan ilişkileri, bugün sandığımızdan çok daha derin ve çok yönlüymüş. Belki de bizi biz yapan özellikler, iyi veya kötü, hep vardı. Tam olarak ne olduğunu bilemeyiz ama bu tür izler, geçmişi sorgulatıyor.