The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Güney Afrika'nın MeerKAT radyo teleskobunun milyarlarca ışık yılı uzaktaki nötr hidrojenden gelen son derece zayıf bir radyo sinyalini ilk kez doğrudan tespit ettiğini duyuruyor. Manchester Üniversitesi ve Batı Cape Üniversitesi'nden araştırmacılar, "hidrojen yoğunluk haritalama" adı verilen teknikle evrenin büyük ölçekli yapısını haritalamak için yeni ve güçlü bir yol açtı.

Nötr hidrojen, 21 santimetre dalga boyu olarak bilinen zayıf bir radyo sinyali yayıyor. Evren genişledikçe bu sinyal daha uzun dalga boylarına kayıyor; bu da astronomların kozmik tarihin farklı dönemlerindeki hidrojen dağılımını gözlemlemesine olanak tanıyor. Hidrojen yoğunluk haritalama, tek tek galaksileri ayırt etmek yerine çözünmemiş pek çok galaksiden gelen birleşik radyo emisyonunu ölçüyor; bu sayede evrenin devasa hacimlerini çok daha verimli biçimde incelemek mümkün oluyor.

Bu teknik daha önce optik galaksi araştırmalarıyla birleştirilmeden güvenilir bir sonuç üretemiyordu. Yeni çalışmada ise ekip yaklaşık 96 saatlik MeerKAT gözlemini analiz ederek sinyali yalnızca radyo verileriyle ve iki farklı kozmik dönemden doğrudan tespit etti: bu sinyaller Dünya'ya ulaşmadan önce yaklaşık 4 ila 5 milyar yıl boyunca yol katmış. Ölçümler, Samanyolu ile Andromeda arasındaki mesafeye karşılık gelen milyonlarca ışık yıllık ölçeklerdeki hidrojen dağılımını izliyor.

Bu başarının önemi yalnızca teknik değil; MeerKAT'ın öncülü olduğu Kilometre Kare Dizi Gözlemevi (SKAO) için de kritik bir yol gösterici. Gelecekteki gözlemler gökyüzünün daha büyük alanlarını ve daha uzun süreli izlemeyi kapsayarak galaksilerin nasıl oluştuğunu, karanlık maddenin kozmik ağı nasıl şekillendirdiğini ve evrenin milyarlarca yıl içinde nasıl evrildiğini aydınlatacak.

1 Eylül 2026'da NASA astronotu Jessica Meir ve ESA astronotu Sophie Adenot, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun dışında yaklaşık 6,5 saat süren bir uzay yürüyüşü gerçekleştirdi. Bu, uzay tarihinin yalnızca altıncı tamamı kadınlardan oluşan uzay yürüyüşü olarak kayıtlara geçti.

Görev kapsamında ikili, ISS'in Harmony modülünün ön bağlantı noktasındaki bir retroreflektörü değiştirdi; bu reflektör, uzay araçlarının yanaşma ve kenetlenme operasyonlarında navigasyonu destekliyor. Ardından veri aktarım sistemleri için atlama kabloları kurdu, 2 milyar dolarlık parçacık fiziği deneyi olan Alpha Manyetik Spektrometri'nin radyatörünü gelecekteki bakım çalışmalarına hazırladı ve istasyonun kafes yapısındaki yüksek çözünürlüklü bir kamerayı değiştirdi.

Meir bu yürüyüşle toplam 7 uzay yürüyüşüne ulaşarak NASA'nın en fazla EVA gerçekleştiren kadın astronotları arasında Peggy Whitson (10) ve Suni Williams'ın (9) ardından üçüncü sıraya yerleşti. Adenot ise bu görevin ardından iki hafta önce ilk Fransız kadın uzay yürüyüşçüsü olma unvanını kazanmıştı; bu yürüyüş onun üçüncüsüydü.

Tüm kadın uzay yürüyüşlerinin tarihi oldukça kısa: İlk üçü Meir ile Christina Koch tarafından Ekim 2019 ve Ocak 2020'de gerçekleştirilmişti. Bugünkü yürüyüş bu serideki altıncı. Meir'in bu tarihsel olayların ilkinden altıncısına kadar üçünde yer alması dikkat çekici bir ayrıntı.

Hobbit denilen o minik, soyu tükenmiş kuzenlerimizin kalça kemiklerini incelemişler. Eskiden düşündüğümüzden daha çok bize benziyorlarmış bu kemikler. Yani iki ayak üzerinde dik yürüyorlarmış ama yavaş ve kısa mesafeler için.

Bu da ne kadar komplike bir tablo aslında. Sadece kemiğe bakıp "insan gibi" demekle bitmiyor iş. Yürüyüşleri bizimki kadar hızlı ya da dayanıklı değilmiş, belki ağaçlara da tırmanıyorlardı hala. Bir canlının yürüme biçimi, kalça kemiklerinin genişliği (iliak flare) gibi detaylarla yakından ilgili. Bizimki gibi kısa ve geniş kalçalar, ağırlığı dengede tutarak verimli yürümemizi sağlarken, onlarınki bu kadar hızlı tempoya uygun değilmiş.

Yine de asıl gizem, kökenleri. Bu kadar minik ve kendine özgü bir tür nasıl ortaya çıktı? Bir zamanlar büyükken adada küçüldüler mi (ada cüceleşmesi), yoksa zaten küçük bir Homo türünden mi geldiler? DNA olsa çözülürdü belki, ama fosil DNA'sı zor iş. Vay be.

Yellowstone’da Ağustos ayı normal seyrinde ama hareketli geçti. Gözlemevi raporuna göre sismik aktivite olağan seviyelerde seyrediyor. Ay boyunca 61 deprem kaydedildi (en büyüğü 2.0), kaldera ise 2026 başından beri yaklaşık 1 cm yükseldi. Giant Geyser iki kez püskürürken, Black Diamond Pool’da Ağustos başında gece vakti gerçekleşen büyük bir patlama dahil çeşitli hareketlilikler gözlendi.

📷: Grand Prismatic Spring. Fotoğraf: Jake Frank, Yellowstone Ulusal Parkı, 7 Ağustos 2026.

Bu gün Azərbaycanda deprem oldu Şu konuda harbiden, Azerbaycan vee Türkiye baya bir üzerinde durmalı. Yoksa yine de kayplar vericez.