HPV aşısı dendiğinde aklımıza hep rahim ağzı kanseri geliyor, değil mi? Ama bilmediğimiz, sessizce artan bir risk var: Boğaz ve ağız kanserleri, özellikle orta yaş üstü erkeklerde. Yüksek riskli HPV türleri, cinsel yolla, oral seks dahil, bulaşıp yıllar sonra kansere yol açabiliyor. Bağışıklık sistemi virüsü temizleyemediğinde, yaşla birlikte bu risk büyüyor. Erkeklerin oral HPV'yi daha yavaş attığına dair kanıtlar var. Rahim ağzı kanserindeki aşı başarısını burada da yakalamalıyız. Erkek çocukların aşılanması kritik. Geçmişte aşılanmamış yetişkinlerin riski sürüyor çünkü bu kanserleri taramak çok zor. Aşının değeri tartışılmaz.

The Astrophysical Journal dergisinde yayımlanan yeni bir Washington Üniversitesi çalışması, karanlık maddeyi dolaylı olarak tespit etmek için kullanılan en umut verici yöntemlerden birini sorguluyor. Araştırmacılar, Samanyolu'nda gözlemlenen yıldız akıntısı düzensizliklerinin karanlık maddeye değil, galaksinin kendi yerçekimsel yapısına bağlanabileceğini gösterdi.

Yıldız akıntıları, galaksiye çekilen yıldız kümelerinin yer çekimi tarafından uzun, ince yıldız şeritliğine dönüşmesiyle oluşuyor. Astronomlar uzun süredir bu akıntılardaki boşlukların ve kıvrımların, galaksi içindeki küçük karanlık madde yumakları (alt halolar) tarafından yaratıldığını düşünüyordu. Bu mantıkla, akıntılardaki düzensizlikler karanlık maddenin varlığı ve dağılımı hakkında kritik ipuçları sunabilirdi.

Washington Üniversitesi'nden doktora sonrası araştırmacı Arpit Arora liderliğindeki ekip bu varsayımı test etmek için dört ayrı Samanyolu benzeri galaksiyi, içlerinde hiç karanlık madde yumaği olmaksızın simüle etti ve bu galaksilere 15.000 yıldız akıntısı yerleştirdi. Beş milyar yıllık simülasyon süresinin ardından çarpıcı bir sonuçla karşılaştılar: Yıldız akıntılarının neredeyse tamamında bükülmeler, kıvrımlar, boşluklar ve dallar oluşmuştu. 15.000 akıntıdan yalnızca 70 tanesi tamamen düzgün kalmıştı.

Düzensizliklerin kaynağı galaksinin kendi yapısıydı: Disk boyunca eşit dağılmayan yoğunluk farkları, akıntıların geçtiği bölgelerde değişken yerçekimsel etkiler yaratıyordu. Bu bulgu, karanlık madde arayışında ciddi bir komplikasyon anlamına geliyor; ancak ekip karamsarlıktan uzak. Arora, bir sonraki adımda karanlık madde yumakları da eklenerek simülasyonların tekrarlanacağını ve galaksinin kendi etkisinden bağımsız olarak yalnızca karanlık maddeye özgü parmak izlerinin aranacağını vurguluyor. Vera C. Rubin Gözlemevi'nin keşfedeceği yeni yıldız akıntıları da bu ayrımı yapmak için kritik gözlemsel veri sağlayacak.

Nature Biotechnology dergisinde yayımlanan yeni bir Harvard Üniversitesi çalışması, doğal kayaç aşınmasını genetik olarak mühendislik yapılmış bakterilerle hızlandırarak atmosferden karbon dioksit çekmeyi mümkün kılan yeni bir yaklaşımı ortaya koyuyor. Wyss Enstitüsü'nden Pamela Silver ve Michael Springer liderliğindeki ekip, yaygın bir deniz bakterisi olan Alteromonas macleodii'yi siderofar adı verilen molekülleri çok daha fazla üretecek şekilde yeniden programladı.

Doğal kayaç aşınması, Dünya'nın iklimini düzenleyen temel jeolojik süreçlerden biri. Silikat mineraller eriyen suyun etkisiyle parçalanarak magnezyum, demir ve silikat serbest bırakıyor; bu süreçte atmosferdeki CO₂ suda bikarbonat olarak tutuluyor ve okyanusa taşınarak iklimi soğutuyor. Sorun şu: Bu döngü yüz binlerce yıl sürüyor ve endüstriyel ölçekte kullanılması için çok yavaş.

Ekibin çözümü elegandır: Siderofar molekülleri, minerallerin yüzeyinde oluşan pas tabakasını (demir oksit) çözerek minerali aşındırmaya devam ediyor. Ancak doğal bakteriler yeterli demir bulduklarında siderofar üretimini tamamen durduruyor. Araştırmacılar bu sorunu aşmak için bakteriyi ortamdaki demir düzeyinden bağımsız olarak sürekli siderofar üretecek şekilde tasarladı. Boston Limanı'ndan alınan ham deniz suyu ve kilogramlar ce zeytin taşı (olivin) kumu içeren pilot ölçekli biyoreaktörlerde mühendislik yapılmış bakteri, olivin aşınmasını 2,6 kat hızlandırdı ve günde 0,5 gram atmosferik CO₂'yi sisteme çekti.

Yaşam döngüsü analizi, sistemin net karbon dengesi açısından umut verici olduğunu gösterdi. Springer'in önerdiği endüstriyel uygulama modeli, büyük havuzlarda bakterilerin deniz suyu pompalanan sistemlerde büyütülerek alkalinleştirilmiş deniz suyunun okyanusa geri verilmesi; bu şekilde bağlanan karbon tamamen zararsız hale geliyor. Ekip ayrıca karbon yakalama süreciyle eş zamanlı olarak silikat minerallerinden değerli metallerin çıkarılıp çıkarılamayacağını da araştırıyor.

Hiç bir dalganın nasıl oluştuğunu merak ettiniz mi? Cevabını bu haftaki EarthIsBlue videomuzda öğrenin.

Nabız #70 | 2300 puan
🟩🟩🟩🟨🟥
https://evrimagaci.org/nabiz