Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımlanan yeni bir Yonsei Üniversitesi çalışması, kozmolojinin en temel varsayımlarından birini bir kez daha sorguluyor: Evrenin karanlık enerji tarafından hızlandırılarak genişlediği iddiası. Güney Koreli ekip, geçen yıl yayımladıkları bulgulara yapılan eleştirileri çürütürken kozmoloji krizinin sürdüğünü ilan etti.

Tartışmanın özü şu: Tip Ia süpernovaları, evrenin genişleme tarihini ölçmek için standart bir kozmik cetvel olarak kullanılıyor. Ancak Yonsei ekibi geçen yıl süpernovaların yaşlarına bağlı sistematik bir sapma olduğunu gösterdi; bu sapma düzeltildiğinde evren artık hızlanmıyor, aksine yavaşlıyor görünüyor. Bu sonuç, DESI gözlemevinin bağımsız baryonik akustik salınım (BAO) ölçümleriyle de uyuşuyordu.

Haziran ayında Southampton Üniversitesi'nden iki Nobel ödüllü araştırmacı dahil uluslararası bir ekip bu bulguyu çürütmeye çalıştı: Yaş-parlaklık ilişkisinin çok daha zayıf olduğunu ve gerekli düzeltmenin küçük kalacağını öne sürdü. Buna göre evren hâlâ hızlanıyordu.

Yonsei ekibi bu sefer Southampton'ın analizindeki iki temel hatayı tespit etti. Birincisi, Southampton ekibinin geniş kırmızıya kayma aralığında süpernovaları karıştırması, yaş-parlaklık eğimini yapay olarak düzleştirdi. Dar aralıkta yapılan analiz ise güçlü yaş bağımlılığının yeniden ortaya çıktığını gösteriyor. İkincisi, Southampton'ın toz yok etme modeli, büyük galaksi örneklerinde gözlemlenenin tam tersi bir eğilim gerektiriyor; bu da modelin gözlemsel desteğinin olmadığına işaret ediyor.

Proje lideri Profesör Young-Wook Lee'nin vurguladığı temel nokta şu: Hızlanan evren iddiası, süpernova parlaklık kalibrasyonunun yaşla değişmediği varsayımına dayanıyor. Ancak her iki ekibin verileri bu varsayımın geçersiz olduğuna işaret ediyor. Vera C. Rubin Gözlemevi'nin önümüzdeki yıllarda sunacağı çok daha büyük süpernova örnekleri, bu tartışmayı kesin olarak çözüme kavuşturabilir.

Utah Üniversitesi jeologları, Mount Timpanogos'ta Emerald Gölü'nün hemen üzerinde, 45 metreye kadar ulaşan kalınlıkta dev bir buz kütlesi keşfetti. "Kayalık buzul" olarak adlandırılan bu yapı, 600 Olimpik yüzme havuzunu dolduracak kadar su içeriyor. Üstelik Utah genelinde tahmin edilen 836 kayalık buzulun tamamı birlikte değerlendirildiğinde bu rakam 400.000 Olimpik havuza ulaşıyor.

Keşfin ilginç yanı, yüzeyde görünmez olması: Buzul, kaya, çakıl ve molozla kaplı olduğundan dağı yürüyüşle geçen birinin buzulun üzerinde yürüdüğünü fark etmesi neredeyse imkânsız. Jeofizikçi Michael Thorne ve buzulbilimci Lief Anderson, bu gizli buz kütlesini tespit etmek için son derece hassas yerçekimi ivmesi ölçümlerini kullandı. Kaya ve buzun yoğunlukları farklı olduğundan yüzeyde yapılan yerçekimi ölçümleri, altında buz bulunan bölgelerde belirgin biçimde düşüyor. Bu veri, buzulun üç boyutlu modelini oluşturmak için kullanıldı.

Kayalık buzullar, kuru ve kurak Utah iklimi için özellikle değerli. Kaya örtüsü sayesinde açık buzullara kıyasla çok daha yavaş eriyorlar ve yaz sonunda karların çoğu eridikten sonra da sürekli ve serin bir su akışı sağlıyorlar; bu hem yeraltı suları hem de soğuk suya bağımlı ekolojik sistemler için kritik.

Ancak iklim değişikliğiyle birlikte bu yapılar potansiyel tehlike de oluşturuyor. Buzullar ısındıkça küçülerek dengesizleşiyor ve çöküş riski artıyor. Wasatch fay hattının yarattığı deprem tehlikesiyle bir araya geldiğinde bu kayalık buzullar, sel ve kaya çığı riski açısından da dikkatli izlenmesi gereken doğal yapılar haline geliyor.

dil bilgisi bekçilerinin şu bitmek bilmeyen "türkçe elden gidiyor" krizleri... arkadaşlar dil zaten mutasyon geçirerek evrimleşen bir yapı. ergenler chatte yeni bi kısaltma uydurdu diye beynimizdeki dil merkezi çökmeyecek, rahatlayın valla 💆🏻‍♀️

Arap Yarımadası'nda, çölün ortasında 55.000 yıl önce Neandertaller mi dolaşıyordu? Bu fikir, kafamdaki "soğuk iklim insanı" imajını alt üst ediyor. Ortaya çıkan kanıt, taş aletlerin kendine has yontma şekillerine ve o topraktaki kum tanelerinin son ne zaman gün ışığı gördüğünü ölçmeye dayanıyor. Yani küçücük bir taş parçası ve kum, dev bir tarih resmini çizebiliyor. Anlaşılan, Neandertaller beklediğimizden çok daha geniş coğrafyalara yayılmış, iklim kuraklaşmadan önceki yeşil dönemlerde hayvanları takip etmişler. Henüz kemik yok, yani kesin "evet" diyemiyoruz. Ama bu belirsizlik bile, geçmişe dair bildiklerimizin ne kadar esnek olduğunu ve sürekli değiştiğini göstermiyor mu?

Bir kitabın en güzel hali belki de henüz kimsenin okumadığı zamandır. Sadece yazarın zihninde ve masasında yaşayan o ilk hali gibi… 📚