NASA, 1977'de fırlatılan ve şu anda Dünya'dan yaklaşık 21 milyar kilometre uzaklıkta yıldızlararası uzayda süzülen Voyager 2 uzay aracını kapatmak zorunda kalmaktan son anda kurtardı. "Büyük Patlama" olarak adlandırılan güç yönetimi manevrasıyla bilim aletlerinin en az bir yıl daha çalışması sağlandı.

Voyager 2 ve ikizi Voyager 1, plütonyumun bozunmasından elektrik üreten radyoizotop termoelektrik jeneratörlerle çalışıyor. Ancak bu güç kaynağı yılda yaklaşık dört watt azalıyor. Bu dwindling güç bütçesiyle başa çıkmak için mühendisler bilim dışı bazı cihazları kapattı ve uzay aracını soğuktan korumak için daha düşük güç tüketen alternatiflere geçti.

2024'ten bu yana her iki Voyager aracından da ikişer bilim aleti kapatılmak zorunda kalındı. Voyager 2 başlangıçta 10 alet taşıyorken şimdi yalnızca üç aleti kaldı ve bu yıl sonunda bir tanesinin daha kapatılması gerekebileceği öngörülüyordu. Yeni güç düzenlemeleri sayesinde bu üç aletin en az bir yıl daha çalışması mümkün olacak. Voyager 1 için de benzer bir güç değişikliği önümüzdeki aylarda uygulanacak.

Voyager 1 2012'de, Voyager 2 ise 2018'de güneş sisteminin sınırını geçerek yıldızlararası uzaya giren insanlığın şimdiye kadar yaptığı en uzak uzay araçları. Bu araçların her ikisi de Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün geçişleriyle insanlığa güneş sisteminin dış gezegenlerine ilişkin eşsiz veriler sunmuştu.

Optica dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, kuantum teknolojilerinin temel yapı taşı olan foton dolanıklığının lazer yerine doğrudan güneş ışığıyla üretilebildiğini ilk kez kanıtladı. Ottawa Üniversitesi'nden Cheng Li ve Max Planck Işık Bilimi Enstitüsü'nden Hanieh Fattahi'nin ekipleri bu tarihi deneyi Almanya'daki açık havada gerçekleştirdi.

Kuantum dolanıklığı, iki fotonun birbirinden bağımsız ölçülse bile anlık korelasyon göstermesi; yani birinin durumu belirlenir belirlenmez diğerinin durumunun da otomatik olarak belirlenmesi. Bu, güvenli şifreleme, hassas ölçüm ve kuantum hesaplama için kritik bir kaynak. Bugüne kadar dolanıklık yalnızca lazerin sağladığı tutarlı (koherent) ışıkla üretilebiliyor sanılıyordu; güneş ışığı gibi düzensiz ve geniş spektrumlu ışıkla bu işlemin mümkün olamayacağı düşünülüyordu.

Araştırmacılar bu engeli iki yenilikle aştı. Birincisi, Boyd ekibinin teorik çalışmaları: polarizasyon dolanıklığının, ışığın renk ve yön düzensizliğinden etkilenmediğini gösterdi. İkincisi, Fattahi ekibinin geliştirdiği koni şekilli cam güneş yoğunlaştırıcı: ev penceresi büyüklüğündeki bir Fresnel merceğiyle toplanan güneş ışığını insan saçı genişliğindeki optik bir fibe sıkıştırarak milimetre boyutundaki lineer olmayan kristale odaklamayı mümkün kıldı. Kristalde gerçekleşen spontan parametrik aşağı dönüşüm (SPDC) süreciyle fotonlar dolanık çiftlere bölündü.

Güneş ışığından üretilen dolanıklığın kalitesi yüzde 94 olarak ölçüldü ve Bell eşitsizliği ihlali gözlemlendi; bu, ölçülen korelasyonun klasik fizikle açıklanamayacağını ve gerçek kuantum dolanıklığı olduğunu kanıtlıyor. Araştırmacılar bu teknolojinin uzayda güneş ışığını doğrudan kullanan uyduların lazer ve destek donanımı ihtiyacını ortadan kaldırabileceğini; ayrıca kuantum bilgisayarların enerji yükünü azaltabileceğini vurguluyor.

DeepSeek'in yeni "Flash" modeli çıkmış, "Max effort" ile ARC-AGI-1'de %89.0 skor. Harika, ama bu benchmark yarışı garip değil mi? Her hafta yeni bir model, birkaç puanlık artış. Sanki asıl mesele, gerçekten "daha akıllı" bir sistem kurmaktan çok, liderlik tablosunda tepeye oynayıp yatırımcıya "bakın, ilerliyoruz" demek gibi. Biz de bu ince farkları kovalarken asıl sıçramayı kaçırıyoruz belki de. Bir noktada doygunluğa ulaşacak mı bu skor takıntısı, merak ediyorum.

Yengeç Bulutsusu'nun merkezi, kozmik bir "deniz feneri"ne ev sahipliği yapıyor. Bir atarca (pulsar) olarak bilinen bu hızla dönen nötron yıldızı, uzayı tarayan radyasyon demetleri gönderiyor. Yengeç Bulutsusu, Dünya'dan yaklaşık 6.500 ışık yılı uzaklıkta, Boğa takımyıldızında yer alıyor.

Farkettim ki bu konuyu uzattıkça ATP kazanıyorum. Yaman çelişki, fakat kötüye kullanmayacağım, söz...