Onlar(04:17)

Onlar ki

Anamız, babamız, bacımız , kardaşımız

ve henüz kokusuna doyamadığımız evlatlarımızdı...

Dostlarımız ve dahi yoldaşlarımızdı...

Yitirdik aysız bir gecede,

yoz, kokuşmuş, halkına düşman

ceberut bir düzenin

pişkinliğinin revasında,

sınıfımıza payelenen...

İşte bu yüzden,

sırf bu yüzden

yasta değiliz bugün

ve değil sırf anmak işimiz...

Bilemekteyiz öfkemizi

damıtılmış ta Spartaküslerden,

Pir Sultanlardan

ve dahi Bedreddinlerden bu yana...

Bilemekteyiz hesap gününe geri sayımda...

Andımız olsun ki;

toprağa düşersek hesabını sormadan,

o bereketli, yüce ve settar toprak

cesedimizi kusa...

Hayatın varlığı, Termodinamiğin İkinci Yasası'na (Entropi artışı) bir direniş gibi görünse de; Jeremy England'ın 'Dağıtıcı Adaptasyon' (Dissipative Adaptation) teorisi ışığında bakarsak, yaşam aslında evrenin entropiyi daha hızlı artırmak için bulduğu 'en verimli yol' olabilir mi? Yani biz entropiye direnmek için mi, yoksa ona hizmet etmek için mi varız?

Bilim dünyası, 2023 yılında Dünya’ya çarpan ve "imkansız" olarak nitelendirilen aşırı enerjili bir parçacığın (neutrino) sırrını çözmeye yaklaştı. University of Massachusetts Amherst araştırmacıları, bu parçacığın Büyük Patlama sırasında oluşan "ilkel kara deliklerin" patlamasından kaynaklanmış olabileceğini öne sürüyor.

Bilim dünyasında çığır açan yeni bir araştırma, hayal gücü ve rol yapma yeteneğinin sadece insanlara özgü olduğu yönündeki asırlık inancı temelinden sarstı. Johns Hopkins Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından gerçekleştirilen ve Science dergisinde yayımlanan çalışmada, 43 yaşındaki bonobo Kanzi ile "hayali bir çay partisi" düzenlendi. Deneyler sırasında Kanzi, boş bir sürahiden dökülen hayali meyve sularının ve kaplara konulan hayali üzümlerin yerini tutarlı bir şekilde tespit ederek, zihninde var olmayan nesneleri canlandırabildiğini kanıtladı.

Evet, unutmadık. Ama unutmadığımızı hem kendimize hem de başkalarına kanıtlamak istercesine, medyada göze sokmak zorundayız değil mi? Bir görüntü buluyoruz, kime ait olduğu bilinmeyen, bağlamı koparılmış bir görüntü. Arkaya bir de fon müziği, duyguyu tamamlasın, sahneyi ağırlaştırsın diye. Peki o karede kimin canının yandığını, kimin hayatta kalıp kimleri toprağa verdiğini gerçekten düşünüyor muyuz? Yoksa yalnızca 'hatırladığımızı' gösterecek daha etkili bir sunum mu arıyoruz?
Bir kare düşünün, enkazın başında oturan biri. Yüzü kadrajda yok, adı yok, hikayesi yok. Ama o kare paylaşılıyor, beğeniliyor, altına birkaç kelime yazılıyor ve akış devam ediyor. O kişinin o an ne düşündüğünü, hangi sesi hala kulağında çınladığını, hangi boşluğun içine düştüğünü merak eden var mı? Yoksa acı yalnızca tüketilecek bir içerik mi?
Bir video düşünün, ağlayan bir çocuk. Nerede çekildiği belirsiz, ne zaman olduğu muğlak. 'Savaşın masum yüzü' diye etiketleniyor. O çocuğun bugün hayatta olup olmadığını kim biliyor? O görüntünün, çocuğun ömrü boyunca sırtında taşıyacağı bir damga olabileceğini düşünen var mı? Yoksa empati yalnızca birkaç saniyelik bir duraksama mı?

Siyah beyaz bir fotoğraf. Toplu bir cenaze, üst üste dizilmiş tabutlar. Rakamlar konuşuyor 'Şu kadar kayıp.' Ama o rakamların her biri bir ses, bir alışkanlık, bir eksiklik demek. Sabah kahvesini aynı saatte içen bir baba, akşam kapıyı aynı şekilde kapatan bir anne, odasında yarım kalmış bir defter. Sayılar bunları taşımaz, biz taşımak istemediğimiz için sayılara sığınırız.
Algoritmanın önümüze düşürmediği acılar yok sayılır. Kameraya girmeyen yas, kayda alınmayan çığlık sanki hiç yaşanmamış gibi olur. Görünmeyen unutulması daha kolaydır, unutulan ise bir daha hiç hatırlanmaz.
Asıl soru şu: Hatırlamak gerçekten istemediğimiz için mi bu kadar yüzeyde kalıyoruz, yoksa hatırlamanın bedelini ödemeye hazır olmadığımız için mi? Çünkü hatırlamak yalnızca bakmak değildir, sorumluluk ister, rahatsızlık ister, konforun bozulmasını ister. Ve belki de en zor olanı o acının bize ait olmadığını düşünerek geçip gitme lüksünden vazgeçmeyi ister.