Hiç düşündünüz mü, neden bir köpek bizde "hav hav" derken, İngilizler "woof woof" diyor? Veya bir şeye çarptığımızda içimizden neden "ah" çıkar, başka dillerde başka? Dilin kökenleri yüzyıllardır kafa kurcalayan bir sır. 19. yüzyıl bilginleri ilk başta basit düşünmüş: dil doğadaki sesleri taklit ederek (Max Müller'in alaycı adıyla Bow-Wow Teorisi) ya da içgüdüsel ünlemlerle (Pooh-Pooh Teorisi) başlamış olabilir demişler.

Mantıklı geliyor, değil mi? Ama işte tam burada işler ilginçleşiyor. O "hav hav" bile kültürün ve dilin filtresinden geçerek kulağımıza geliyor. Yani sandığımızdan çok daha erken bir noktada, sesler bile bize özgü bir yoruma kavuşuyor. Dahası, dilimizdeki kelimelerin çok azı gerçekten ses taklidi. "Ağaç" kelimesinin kendisi bir ağaca benzemiyor mesela.

Bazı kelimelerde ses ve anlam arasında garip bir uyum var gibi geliyor ('minik', 'tombul' gibi), dilbilimde buna 'ses sembolizmi' deniyor. Hatta 'bouba/kiki' deneyi gibi şeyler bunun gerçek olduğunu da gösteriyor. Ama yine de çoğu kelime tamamen rastgele. "Niye bu şeye masa denmiş ki?" diye sorduğunuzda, mantıklı bir cevap yok. Dilin bu büyük kısmının keyfi oluşu, kökenini daha da gizemli yapıyor.

Konuşma fosilleşmiyor, dolayısıyla kesin bir başlangıç anı bulmak neredeyse imkansız. Ama bu bilmece, insanı insan yapan bu eşsiz yeteneğin ne kadar derin ve hayranlık uyandırıcı olduğunu hatırlatıyor bize. Bizimle birlikte evrilen, bizi bugünkü biz yapan bir mucize gibi.

Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Dünya'nın nihai kaderiyle ilgili uzun süredir kabul gören kötümser senaryoyu sorguluyor: Güneş'in kızıl dev evresinde Dünya'yı yutacağı yönündeki yaygın varsayım, yeni hesaplamalara göre yanlış olabilir.

Science dergisinde 18 Haziran'da yayımlanan bir çalışma, 2011 Tohoku-Oki depreminin GPS verilerinde 15 yıldır çözülemeyen gizemli bir anomaliyi açıklığa kavuşturdu. Chicago Üniversitesi'nden jeofizikçi Sunyoung Park liderliğindeki ekip, depremden yaklaşık 16 dakika sonra, henüz büyük artçı şoklar gerçekleşmeden, Japonya genelindeki GPS istasyonlarının tamamen aynı anda doğuya doğru kaydığını tespit etti. Bu kayma hiçbir bilinen artçı sarsıntıyla örtüşmüyordu.

Şu "yeni çıkan her şeyi öğrenmelisin" baskısı yok mu... Bir bakıyorum, geçen ay konuştuğumuz trend gitmiş, yerine bambaşka bir şey gelmiş. Sanki sürekli bir şeyler kaçırıyormuşuz hissi yaratılıyor. Ama işin matematiğinde yatan temel prensipler, kırk yıldır üç aşağı beş yukarı aynı. İsimler, ambalajlar değişiyor sadece. Bu sürekli koşturmaca yorucu ve asıl derinleşmeyi engelliyor. Bence insan biraz durup, temel taşlarına odaklanmalı. Yoksa o çiçeğin yanındakiyle yarışma hali, insanı kendi özünden uzaklaştırıyor.

Rise'ın genç tasarımcısı, bir NASA Artemis II astronotuyla buluştu! Sekiz yaşındaki Lucas Ye, NASA Ames yaz pikniğinde Artemis II pilotu Victor Glover'ın ona Rise'ı göstermesi ve tebrik etmesiyle yüzünde kocaman bir gülümsemeyle parladı. Gerçek bir Ay sevinci deneyimi.