Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz

Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz romanında Nesin, Yaşar Yaşamaz isimli karakteri üzerinden bir toplum/devlet eleştirisini ironi bağlamında ortaya koymuştur. İroni, Türk edebiyatında 19. yüzyılın ortalarından itibaren ve özellikle postmodernizmin etkisiyle birlikte kurgu tekniği olarak kullanılmaya başlanmıştır. İroni kurgusunda yazar söylemek istediğini doğrudan söylemez ve söylemek istediğini ima yoluyla ifade eder. Aziz Nesin de ironi kurgusunu eserinde sistemli olarak kullanmıştır. Toplumsal sorunlara ve devlet işlerindeki aksaklıklara eleştirel bir gözle bakmış ve ironiyi kullanarak eleştirilerini eserlerinde ortaya koymuştur. Toplumsal adaletsizlikleri eleştirel bir bakış açısıyla yansıtan yazar mizah ve ironiyi kullanarak okurları güldürürken düşündürmeye teşvik etmiştir.

Çok güzel bir kitap ne kadar eleştirel bir kitabı mizah ile çok güzel harmanlamış

Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz, Aziz Nesin’in bürokrasiye yüksek dozda ayar verdiği en güçlü metinlerinden biridir. Nesin bu eseri 1948’de Harbiye Askerî Cezaevi’nde tutukluyken, bir arkadaşının nüfus memurluğundaki bir yanlış yüzünden kendisine ve çocuklarına kimlik çıkaramama hikâyesinden etkilenerek yazar.

Önce oyun olarak sahnelenen eser, daha sonra roman hâline getirilir. Devlete göre romanın kahramanı Yaşar; biri Çanakkale’de, biri Dersim’de olmak üzere iki kez şehit düşmüş, yetmemiş babasından da yaşlıdır. Bu yüzden ona kimlik verilmez. Gittiği her dairede “Defter yalan söylemez” cümlesiyle uğurlanır; başına gelmeyen absürtlük kalmaz. Kimliği olmadığı için emanete bıraktığı şapkasını bile alamaz. Güher Hanım gibi, seksen yaşında askere çağrılan başka “kayıp” insanlarla tanışır. Roman boyunca tekrarlanan “usulen bir tutanak tutulması” ifadesi ise sistemin ironik özeti gibidir.

Yaşar’ın “Benim hesabımla onların hesabı neden tutmuyor?” sorusuna verilen yanıt her şeyi açıklar:
Herkesin ayrı bir cevap verdiği bir sınıftan çıkmış insanların yönettiği bir düzenin hesabı, elbette tutmaz.

Lisede bu kitabı proje ödevi olarak almış, içindeki yazım ve anlatım hatalarını bulmam istenmişti. Hocama, “Aziz Nesin hata yapmaz” demiştim. Yanılmışım; pek çok hata vardı. Ama roman şunu gösteriyordu: Buradaki bozukluk dilde değil, düzenin kendisindeydi.