İmparatorluktan Günümüze Selem, Borç ve Faiz

İmparatorluktan Günümüze Selem, Borç ve Faiz isimli bu eser; esasen hukuki bir akdin, sözleşmenin tatbik edildiği yönleriyle geçmişten bugüne izlerini sürüyor ve bunu toplumun, siyasetin, ekonominin ve kurumların içinden hikâye ediyor. Bu akdin adı selemdir. Selem, İslam hukukunda bir satım akdidir. İslam hukukunun bir bahsi olsa da günümüzde daha ziyade İslam ekonomisi veya finansı alanında tartışılan bir sözleşme türüdür. İslam hukukuna göre satım akitlerinde satışa konu olan malların hazır olması beklenir. Selemde ise alışveriş yani satış anında alışverişe konu olan mal, geç hukuk metinlerinde geçtiği tabiriyle veresiyedir, vadelidir. Gelecekte ödenecektir.

Selem bahsi açıldığında gündelik dilde faiz veya dinî metinlerde geçtiği şekliyle riba da gündeme gelir. Riba sadece İslam’da değil, diğer semavi dinlerde de günah ve yasaktır. Türkçede faiz tabiri, ribanın eş anlamlısı olarak kullanıldığı gibi ilgi çekici bir biçimde ribadan tefrik olunmak için de tercih edilmektedir.

Çalışmada selem akdinin tarafları, konuları ve sonuçları hakkında ortaya çıkan meseleler ele alınmış, hangi sektörlerde kimler tarafından bu akdin kullanıldığı sorusu üzerinde durulmuş ve devletin selem akdi dolayısıyla doğan ihtilaf veya suistimaller karşısında aldığı idari tedbirler incelenmiştir. Bilhassa 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Tanzimat ile birlikte selem akdini de içine alan bir dizi idari reform tartışılmış, selemin serüveni Cumhuriyet döneminde de takip edilmiş ve çeşitli yönleriyle bu akdin günümüze dek çağdaş Türk hukuk doktrini içindeki yerine temas edilmiştir. Bunun yanında kredi, faiz, selem ve murabaha tartışmaları üzerinden İmparatorluktan Cumhuriyet’e ve hatta bugüne dek hukuk doktrinindeki ve kanun tatbikatındaki süreklilikler ve kesintiler değerlendirilmiştir.