Atarca Bulutsusu: Bir Pulsarın Gücüyle

1054 yılının yazında Çinli gökbilimciler, Boğa takımyıldızında bir yıldızın bir anda dolunay kadar parlaklaştığını bildirdi. Yavaş yavaş sönse de bir yıldan uzun süre gökyüzünde seçilebildi. Bugün bunun, kalıntıları Atarca Bulutsusu olarak gördüğümüz büyük kütleli bir yıldızın muazzam süpernova patlamasından kaynaklandığını biliyoruz. Yıldızın çekirdeği çöktü ve 20. yüzyıl astronomisinin en sıra dışı cisimlerinden biri olan, dönen bir nötron yıldızı ya da pulsar oluştu. Kozmik bir deniz feneri gibi, dönen Atarca pulsarı radyo, görünür, X-ışını ve gama ışını enerjisi demetleri üretir. Bu demetler görüş çizgimizi taradıkça, adının da ima ettiği gibi, atımlar halinde algılanır. Gökbilimciler, Hubble Uzay Teleskobu (HST) ile çekilmiş etkileyici bir görünür ışık görüntü dizisini kullanarak Atarca bulutsusunun içinde, pulsarın beslediği olağanüstü hareketler keşfetti. Bu HST Atarca "filmi"nin öne çıkan bölümleri; pulsardan ışık hızının yarısıyla uzaklaşan madde püsküllerini, pırıl pırıl bir haleyi ve pulsarın kutbunun üzerinde peri misali kıpırdayan, çok parlak bir ışıma düğümünü gösteriyor. Çapı yalnızca yaklaşık 9,7 kilometre olmasına karşın Güneş'ten daha kütleli olan pulsarın enerjisi, çapı 10 ışık yılından büyük olan bulutsunun bizzat dinamiğini ve ışımasını sürüklüyor. Bu HST görüntüsünde pulsar, merkezdeki iki parlak yıldızdan solda olanıdır.