COMPTEL Radyoaktif Gökyüzünü Keşfediyor

Radyoaktif alüminyum atomlarıyla (Al26) örülmüş yaygın gaz bulutları, Samanyolu Gökadamızın düzlemi boyunca uzanıyor! Peki onları nasıl görüyoruz? Compton Etkisi’nden yararlanan NASA’nın dev yörünge gözlemevi Compton Gamma Ray Observatory üzerindeki COMPTEL aygıtı, radyoaktif bozunma sırasında yayılan 1,8 milyon elektron voltluk gama ışınlarını “görebiliyor”. Yukarıda, bu sıra dışı radyoaktivitenin ürettiği gama ışığıyla tüm gökyüzünün COMPTEL tarafından elde edilen ilk tarama görüntüsü yer alıyor. Gökada düzlemi yatay doğrultuda; resmin ortasından geçen ve üzerine bindirilmiş koordinat ızgarasının da gösterdiği gibi, Gökada merkezinden geçiyor. Radyoaktif Al26 bulutlarının düzleme yakın bölgelerde kümeler halinde toplandığı görülüyor; bir kısmı da düzlemin biraz üstünde ve altında. En parlak yapı, merkezin hemen solunda duran, gizemli bir ters “V” gibi görünüyor. Peki bunlar nereden geliyor? Al26, yaklaşık bir milyon yıllık yarı ömürle magnezyuma (Mg26) bozunuyor. Bu süre, Gökada’nın yaşıyla kıyaslandığında çok kısa; demek ki bu bulutlar görece “yakın zamanda” üretilmiş olmalı. COMPTEL gökbilimcileri, radyoaktif bulutların kökeni için yaşlanan büyük kütleli yıldızlarda gerçekleşen nükleer üretim (nükleosentez) ve süpernova patlamaları dahil birkaç olasılığı araştırıyor. Genellikle kısa ömürlü büyük kütleli yıldızlarla ilişkili oldukları düşünüldüğünden, radyoaktif bulutların yakın dönem yıldız oluşum bölgelerinin civarında bulunması bekleniyor. (Basıma not: Endişelenmeyin; mutfağınızdaki alüminyum folyodaki atomlar Al27’dir ve radyoaktif değildir!)