Ölümsüzlük Yaşamın Değerini Yok Eder mi?

Canlıları, belirli bir alanda sistemin enerjisini döndürebilme yeteneği kazanmış maddesel varlıklar olarak tanımlayabiliriz. Bir canlının ölümü, bu enerji döngüsünü sürdürememesi anlamına gelir. Kalıntıları ise başka canlılar tarafından sisteme geri kazandırılır.

O hâlde şu soru ortaya çıkar: Evrilen bir varlık, sonunda tükenmeyen bir enerji döngüsü yaratabilir mi? Belirsiz. Diyelim ki insan, makinevari bir bilinç geliştirip evrensel enerjiyi kullanabildiği sürece bilinçli kalmaya devam edecek. Bu durumda “insan” dediğimiz varlığı anlamlı kılan şey ne olur? Bugünkü insanlık, canlılığın geliştirdiği ekosistemi tahrip etmekte, adeta bir virüs gibi davranmaktadır.

Eğer insan ölümsüz olsaydı, bu onu evrendeki sıradan bir atom kadar önemsiz kılabilirdi. Çünkü ölüm, yaşamın değerini belirleyen en temel ölçüttür. Ancak biyolojik yaşamı sürdüren, içsel döngüsünü koruyan bir bilinçten söz ediyorsak, bu hâl hâlâ değerlidir. Çünkü bir canlıyı değerli kılan, yalnızca kendi yaşamı değil, yaşattığı diğer canlılardır.

Neden etsin ki?

"Yaşamak, tüm canlıların en temel ve en değerli hakkıdır. Bu kadar değerli olmasının sebebi, yaşamın gelip geçiciliğidir; yani hepimizin sadece bir canı vardır. Yaşamı değerli kılan budur."

Bu kadar net konuşmanızın bir hata olduğunu düşünüyorum; sonuçta bu, kendinizce yaptığınız bir ön kabuldür.

Benim için yaşamın ne kadar sürdüğünün pek de bir önemi yoktur. Benim için yaşamı değerli kılan, hissedebilmektir. Duygu hissedebilmek de olur, duyu organlarıyla hissetmek de.

Bir düşünelim: "Tanrı var mıdır?" sorusu mesela. Bu soruyu düşünmemiz de bizi en temelinde merak duygusu harekete geçirir. Eğer merak duygusu olmasaydı veyahut Tanrı'nın varlığı veya yokluğu bizde bir his uyandırmayacak olsaydı, bu sorunun cevabının da hiçbir değeri olmazdı.

Örneğin size desem ki, merak ettiğiniz her şeyi öğreneceksiniz ama duygusu olmayan bir bilgisayar olacaksınız — muhtemelen reddederdiniz.

İstediğimiz şey soruların cevapları değil, cevapların bizde uyandıracağı hislerdir.

Bu mantığı her şeye uyarlayabiliriz: Biz ne yapıyorsak, duygular için yapıp ederiz. Diğer hayvanlar da öyle.

Zaten bu yüzden duyguları veya hisleri olmayan bitkilerin, mantarların veya bakteriler gibi yaşam formlarının bence bir değeri yok.

Yani hayır. Şahsi düşünceme göre, zamanın kısıtlı olması belki hayatın değerini arttırsa bile, zamanın sınırsız olması hayatın değerini yok etmezdi.

Ölümsüz olmayı kim istemez ki, değil mi? Sonsuz zaman, bitmeyen fırsatlar, ölüm korkusunun ortadan kalkması... İlk bakışta oldukça cazip geliyor. Ama biraz durup düşününce akla şu soru geliyor: Sonsuz bir yaşam, gerçekten değerli olur muydu?Bu soruyu felsefe, psikoloji ve sosyoloji bilimi açısından ele almak istiyorum.Haydi başlayalım!!

Felsefe bize burada önemli ipuçları sunuyor. Mesela Heidegger'e göre biz insanlar “ölüme doğru varlıklarız.” Yani ölüm, varoluşumuzu anlamlı kılan bir sınır. Eğer bu sınır ortadan kalkarsa, yaşamak için duyduğumuz acele, tutkularımız, kararlarımız da belki buharlaşır. Camus da benzer bir şekilde, yaşamın anlamsızlığına rağmen ona anlam yükleme çabasının kıymetli olduğunu savunur. Sonsuz bir yaşamda, bu çaba bile sönük kalabilir.

Psikolojide ise zaman algısının insan davranışları üzerindeki etkisi oldukça iyi bilinir. Sosyo-duygusal seçicilik kuramına göre, insanlar zamanın sınırlı olduğunu düşündüklerinde daha anlamlı ilişkilere yönelir, hedeflerini netleştirir. Ölümsüzlük bu sınırları ortadan kaldırırsa, ilişkiler yüzeysel hale gelebilir, hedefler sürekli ertelenebilir. Ayrıca “hedonik adaptasyon” dediğimiz bir şey var: İnsanlar, ne kadar mutlu edici olursa olsun her şeye alışıyor. Sonsuz yaşamda, özel olan hiçbir şey özel kalmayabilir.

Sosyoloji açısından da işler karmaşıklaşır. Toplumlar, nesiller arası döngüyle kendini yeniler. Ama herkes ölümsüz olursa ne olacak? Yeni nesillere yer açmak mümkün olmayacak. Kaynaklar sınırlı, ama yaşayan sayısı sonsuz. Bu durum, toplumsal yapıda ciddi sorunlara yol açabilir: Roller durağanlaşır, değişim yavaşlar ve kültürel ilerleme tıkanabilir.

Kısacası, ölüm fikri korkutucu olsa da, yaşamı değerli kılan şey tam da onun sonlu olması olabilir. Sonsuzluk, hem bireyin iç dünyasında hem de toplumun yapısında çözülmelere yol açabilir. Belki de hayatı anlamlı kılan şey, bir gün biteceğini bilmemizdir.