Zihnimizin geçmişi kaydetme biçimi pek de tarafsız bir belgeselci gibi çalışmaz; daha ziyade sadece en iyi sahneleri kurgulayan taraflı bir yönetmene benzer. Eskiyi bu kadar çok özlememizin temelinde, bilişsel psikolojide pembe geçmiş önyargısı (rosy retrospection) ve solan duygu önyargısı (fading affect bias) dediğimiz mekanizmalar yatar.

Geçmişte yaşadığımız bir olayın üzerinden zaman geçtikçe, o olaya eşlik eden olumsuz duygular, olumlu duygulara kıyasla çok daha hızlı silinir. Bu evrimsel açıdan oldukça işlevsel bir adaptasyondur. Eğer yaşadığımız her hayal kırıklığını, stresi veya belirsizliği ilk günkü şiddetiyle hatırlamaya devam etseydik, zihinsel yükümüz dayanılmaz boyutlara ulaşır ve hayata devam edecek psikolojik dayanıklılığı bulamazdık. Zihin, hayatta kalmak ve işlevselliğini korumak için geçmişin pürüzlerini zımparalar.

Popüler kültürde sıkça rasyonalize edilen "eski sevgilimi unutamıyorum, o günler kusursuzdu" veya "eski yıllar çok güzeldi, o zamanlar hiç dertsizdik" gibi dramatik söylemlerin çoğu aslında zihinsel bir yanılsamadan ibarettir. O günlerde de benzer stresörler, kaygılar ve toksik dinamikler mevcuttu. Ancak geçmiş, belirsizliğini yitirmiş bir alandır. Nasıl sonuçlandığını bildiğiniz, sağ çıktığınızı kanıtladığınız bir döneme bakmak insana güvende hissettirir. Güncel hayatınızda stres, sınır ihlalleri veya yoğun bir belirsizlik varsa, zihniniz anında o bildik, sonu belli ve güvenli geçmişe sığınarak kendini regüle etmeye çalışır.

Yani içinizdeki o dinmeyen özlem çoğunlukla geçmişin kendisine, belirli bir kişiye veya döneme değil; zihninizin o döneme dair özenle kurguladığı senaryoya ve o dönemin bilinirliğinin sağladığı güvenlik hissinedir. Nostalji, bugünün kaygısıyla başa çıkmak için başvurduğumuz, hafif uyuşturucu etkili bir duygu düzenleme stratejisidir.

Bu Özür Kabul Edile…

Olağan koşullarda hiçbir insan eskiyi özlemez. Eskiyi özlemek aslında bir itiraftır, yerine daha iyi, ileri vb. bir şey koyamamanın itirafı. Müsebbibinin (Siyasi ve ekonomik atmosfer, yokluk, yoksulluk, başarısızlık, öngörüsüzlük olup olmamasının veya ne ise) önemi yoktur.

Bizler toplumsal varlıklarız. Bu sebeple elimizden gelen her şeyi ve her katkıyı sunmuş olsak bile daha iyiye, güzele ve doğruya yönelik; içinde yaşadığımız toplumun kümülatif tercihi üretmekten, yönü ileriden yana olmadığında da aynı duyguyu yaşarız.

Kim ne derse desin bu iyi bir duygudur ve esasında adı konmamış bir özre delalet eder: “Sorun sorunu görenindir” ilkesini benimsemiş ve fakat buna uygun bir pozisyon almaya ve sürdürmeye takati veya cesareti olmayanın tevazu içerikli içten özrü… Bu özür kabul edile…Sevgiyle…