Kısa cevap hayır. Odaya biberiye yağı sıkıp aniden bir dâhiye dönüşmeyi bekliyorsanız büyük hayal kırıklığına uğrarsınız. Bu iddia, bilim medyasının tıklanma uğruna istatistiksel verileri nasıl eğip bükerek clickbait malzemesi yaptığının çok net bir örneği.

Haber sitelerinde karşınıza çıkan o mucizevi iddiaların arkasında genelde 2012 yılında yapılan bir araştırma yatıyor. Bu çalışmada araştırmacılar katılımcılara biberiye koklatıp kandaki 1,8-cineole maddesi ile bilişsel performans arasındaki ilişkiye bakmışlar. Peki bu yeri göğü inleten dev araştırmanın örneklem boyutu, yani meşhur n sayısı kaç dersiniz? Sadece 20 kişi. Yirmi! Random bir kafeye girseniz daha çok insan bulursunuz. Veri dünyasında n=20 ile tüm insanlığa genellenecek bir sonuç çıkarmak, tek bir zar atıp altı geldi diye zarın hep altı geleceğini iddia etmek kadar komiktir. Küçük örneklemlerde istatistiksel gürültü çok fazladır ve bir şeyleri anlamlıymış gibi göstermek inanılmaz kolaydır.

Burada en sevdiğim ve muhtemelen mezar taşıma yazdıracağım o altın kural devreye giriyor, korelasyon nedensellik değildir. Kandaki bir madde ile test skoru arasında o anlık bir matematiksel bağ bulmanız, o maddenin başarıyı yarattığı anlamına gelmez. Belki koku çok keskin olduğu için katılımcıların uykusu açıldı, belki de o yirmi kişi zaten odaklanmaya çok yatkın insanlardı. Böyle ufak verilerle p-hacking yapmak ve tesadüfleri mucize gibi satmak istatistik camiasında her gün dalga geçtiğimiz bir durum.

Özetle paranızı cebinizde tutun. Biberiye fırında patatesin üzerine serptiğinizde muazzam iş yapar, ama beyninize overclock yapmaz. Daha iyi odaklanmak istiyorsanız odaya bitki spreyi sıkmak yerine telefonu sessize alıp sekiz saat uyumanız istatistiksel olarak çok daha anlamlı bir fark yaratacaktır.