Yapay Zeka, Psikedelik İlaçların İnsan Bilincini Nasıl Etkilediğini Aydınlatabilir!

Neuroscience of Consciousness dergisinde yayınlanan yeni bir makaleye göre, makine öğrenmesindeki gelişmeler, psikedelik ("zihin açan, hayal gördüren") ilaçların yaşattığı görsel deneyimlerin bilim insanları tarafından daha iyi anlaşılması için kullanılabilir.^[2]

Bilinen LSD, DMT ve psilosibin gibi psikedelik ilaçların (kullanımı çoğu devlet tarafından yasaklanmış olan; ancak bilimsel amaçlarla kullanılabilen, "keyif verici" ilaçların) beyindeki serotonin reseptörlerinde fonksiyonel değişikliklere sebep olduğu araştırmacılar tarafından önceden ispat edilmişti.

Pixabay

Lisbon'daki "Champalimaud Center for the Unknown" isimli araştırma merkezi bünyesindeki International Brain Laboratory (Uluslararası Bilim Laboratuvarı) üyesi Michael Schartner ve meslektaşı Christopher Timmermann, yapay zekanın bu amaç için bazı ipuçları sağlayacağı kanaatindeler. Schartner, şöyle diyor:

Beyinin en ilginç özelliği deneyimlemeyi ve tecrübe etmeyi sağlamasıdır. Beyin, dünyanın bilinç halindeyken duyularla algılanması ve deneyimlenmesi ile oluşturulan bir versiyonudur.

Bu algılama/deneyim, psikedelik ilaçların yaptığı gibi beyinde görsel model oluşturmak için gerçekleşirken karışmaya başlarsa, işler rayından çıkarak algılanan görüntü, gerçek görüntüden çok farklı bir şey haline gelebilir. Böyle bir değişimin nasıl oluşabildiği, beyinde oluşması gereken görüntünün nasıl farklı bir halde algılandığı konusunun açıklığa kavuşabilesi için önemli bir durumdur. Çünkü görüntüyü farklı algılamak olarak gerçekleşen bu deneyim psikodelik ilaçlar haricinde bazı psikiyatrik durumlarda da yaşanabilmektedir.

Yapay zeka araştırmacıları, birbiriyle bağlantılı hesaplama katmanlarından oluşan yapay sinir ağlarına "derin sinir ağları" (İng: "deep neural network") adını vermektedir. Bu bağlantılar, çok gerçekçi insan yüzü görselleri oluşturmak için, yani diğer adıyla "deep fake" görseller oluşturmak için kullanılabileceği gibi aynı zamanda yüz tanıma sistemlerinde de halihazırda kullanılmaktadır.

Nature Communications'ta yayınlanan bir araştırmaya göre araştırmacılar, insan beyni ve derin sinir ağlarının yüzleri tanımada benzer yöntemleri kullandığını buldu.^[3] Schartner şöyle diyor:

Makine öğrenmesine başvurulması gereken önemli mühendislik görevlerinde asıl işi yapan kısım olan derin sinir ağları, insandaki görsel sistemlerin teknoloji harikası bir modeli gibidir. Bu teknoloji, psikedelik ilaçların algıda nasıl değişiklikler yaptığını görselleştirmeye ve algılanan bilgilerin dünyayı olduğu gibi görmeye nasıl engel olduğuna dair hipotezleri geliştirmeye yardımcı olabilir.

Schartner'ın daha önce bulunduğu bir araştırmada, psikedelik ilaçların sinirsel sinyallerin çeşitliliğini arttırdığına yani beyinde aynı anda normaldekinden daha fazla sinirsel sinyal oluşmasına sebep olduğu sonucuna ulaşılmıştı.^[4] Meslektaşı Timmermann da LSD'nin nöral tepkileri beklenmedik uyaranlara karşı ciddi miktarda azaltırken tanıdık uyaranlara da beklenenin üstünde tepki verilmesine yol açtığı hakkında bir araştırma yayınlamıştı.^[5]

İki bulgu da beyinde gerçekleşen bilinçli deneyim dinamiklerinin anlaşılabilmesi için önem arz ediyor. Fakat bilinç hali ile nöral bağlantıların arasındaki ilişkiye dair bilgilerimiz, hala net olmaktan çok uzakta. Schartner, şöyle anlatıyor:

Beyindeki görme merkezinde (visual cortex) gerçekleşen ön akım (İng: "ventral stream"), görsel deneyimlerde anahtar nokta gibi gözüküyor ama bunu tek başına yapmadığı da kesin. Aynı zamanda serotoninin duyusal bilgilerin aktarımındaki rolü de henüz kesinleşmiş değil. Bir diğer önemli soru ise deneyimlerin beyinde tutulabilmesi için sinirsel aktiviteler sonucu oluşan geribildirim ve ileri bildirim akışlarının nasıl ayarlanması gerektiğidir.

Psikedelik maddeler sadece beyin-vücut problemleri konusunda yapılan temel araştırmalar için değil aynı zamanda depresyon ve anksiyetenin tedavisinde de ümit verici sonuçlar elde dilmesi konusunda önem arz ediyor.