Uyku Bozukluğu Hipertansiyona Neden Olabilir mi?

Hipertansiyon, yüksek veya artmış kan basıncı olarak bilinir. Kalp ve damar hastalıkları için önemli bir faktördür ve küresel bir halk sağlığı sorunu olarak kabul edilir. Her dört erkekten ve her beş kadından birinin hipertansiyon hastası olduğu bildirilmiştir. Sigara içme, fazla tuz tüketme, alkol alışkanlığı ve sağlıksız uyku süresi gibi bazı yaşam tarzı faktörleri hipertansiyonun ortaya çıkma sıklığını etkilemektedir. Bu makalede, hipertansiyon için bir risk faktörü olan uykusuzluktan bahsedilecektir.

Kısa Uyku Süresi ve Hipertansiyon

Ünlü nörobilimci ve uyku uzmanı Matthew Walker, "Niçin Uyuruz?" adlı kitabında, uyku ile hipertansiyon arasındaki ilişkiyi çeşitli çalışmalara dayanarak ortaya koymuştur.^[1] Bu çalışmalardan biri, 2011 yılında 8 farklı ülkede yapılmış; araştırmaya çeşitli yaş, ırk ve etnik kökenden yarım milyondan fazla erkek ve kadın dahil edilmiştir. Söz konusu çalışma, uyku süresinin giderek azalmasının başlangıçtan itibaren 7-25 yıl içinde koroner kalp hastalığına yakalanma veya ölme riskinde %45 artışla ilişkilendirildiğini ortaya koymuştur.

Bir başka çalışma ise Japonya'da 4000'den fazla erkek işçi üzerinden yapılmıştır. Bu çalışmada 14 yıldan fazla bir süre boyunca günde 6 saat veya daha az uyuyanların kalp krizi geçirme riskinin, 6 saatten fazla uyuyanlara göre %400 ila %500 oranında arttığı bulunmuştur.

Uyku süresinin 1-2 saat azalması dahi, kalp hızını ve sistolik kan basıncını önemli ölçüde yükseltir. Uykusuzluk kan damarlarını, özellikle de kalbi besleyen koroner damarları da etkiler ve damar dokusunun bozulmasına neden olur.

American Journal of Hypertension dergisinde yayımlanan ve herhangi bir kalp rahatsızlığı olmayan orta yaşlı 500 sağlıklı yetişkin üzerinde yapılan bir çalışma kapsamında katılımcılar, birkaç yıl boyunca koroner damar sağlığı ve uyku düzenleri açısından takip edilmiştir. Araştırma, her gece 5-6 saat ya da daha az uyuyan yetişkinlerin sonraki 5 yıl içinde koroner arterlerinde kalsifikasyon (kireçlenme) görülme riskinin, 7 veya 8 saat uyuyanlara göre %200-300 daha fazla olduğunu ortaya koymuştur.

Dahası, bu konu özelinde uyku kalitesi de uykusuzluk kadar önemlidir. Uykunun farklı evreleri, kan basıncını farklı biçimlerde etkiler. NREM uykusu sırasında, arteriyel (atar damar) kan basıncı (AKB) genellikle düşer. Bunun nedeni, parasempatik sinir sisteminin bedenin dinlenme ve gevşemesini sağlamasıdır. REM uykusunda ise arteriyel kan basıncı artar; çünkü REM uykusu döneminde, sempatik sinir sistemi daha aktiftir ve REM uykusu, beyin aktivitesinin ve rüyaların yoğun olduğu bir dönemdir.

Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre, yetişkinlerin yaklaşık üçte ikisi uykusuzluk sorunu yaşamaktadır. Bunun temel nedenleri; yaşam tarzımızdaki sorunlar, yaşlanma süreci, birtakım hastalıklar, stres ve kaygı bozuklukları gibi psikolojik faktörler ve vardiyalı çalışma gibi iş hayatı zorunluluklarıdır.

Pexels

Uyku Bozukluğu ve Hipertansiyon İlişkisinin Mekanizması

Uyku düzenindeki bozukluklar, çeşitli mekanizmalar üzerinden hipertansiyona yol açabilir. Bunlardan biri sirkadiyen ritim adı verilen, vücut içindeki biyolojik süreçlerin zamanlamasını düzenleyen iç saat sisteminin düzensizleşmesidir. Bu iç saatin ana kontrolünden beynin hipotalamus bölgesindeki suprakiazmatik çekirdek sorumludur. Uyku düzensizlikleri, bu suprakiazmatik çekirdeğin sirkadiyen ritim üzerindeki metabolik düzenlemesini bozar. Sirkadiyen ritimle vücut saatinin uyumsuzluğu, aynı zamanda düzensiz yeme eğilimi gibi metabolik sorunlara yol açarak da hipertansiyona neden olabilir.

Bir diğer mekanizma ise, sempatik sinir sisteminin aşırı aktivasyonudur. Bunun sonucunda kalp hızı ve tansiyonda artış meydana gelir.

Bunun yanında, kortizol adı verilen stres hormonunun salınımı da uykusuzluğa bağlı olarak artar. Yüksek seviyede kortizol, vazokonstrüksiyona (damar daralmasına) ve buna bağlı olarak kan basıncının yükselmesine yol açar.

Uykusuzluk, büyüme hormonu salınımını da azaltır. Büyüme hormonu, damarların iç hücre tabakası olan endotel yapısının yenilenmesi ve bütünlüğünün korunmasına yardımcıdır. Uykusuzluk nedeniyle azalan büyüme hormonu, yüksek kan basıncının endotel üzerinde yol açtığı hasarın tamir edilememesine neden olur.

Son olarak uykusuzluk, depresyon ve anksiyete gibi çeşitli psikolojik faktörler üzerine etki ederek de hipertansiyon riskini artırabilir.

Sonuç olarak eldeki bütün verilere göre uykusuzlukla hipertansiyon arasında doğrudan bir ilişki vardır. Uyku yoksunluğu süresince vücut, sürekli olarak sempatik sinir sisteminin neden olduğu "savaş veya kaç" yanıtı durumunda kalabilir. Halbuki yeterli bir uykuda NREM uykusu sırasında beyin, sempatik sinir sistemine yatıştırıcı bir sinyal gönderir. Böylece kan basıncını düzenler; kalp krizi, kalp yetmezliği ve inme riskini önler.