Kompozit Rezin Dolgu Materyalleri Nedir? Diş Hekimliği Alanında Nasıl Kullanılırlar?

Kompozit rezinler, diş hekimliğinde çeşitli uygulamalar için kullanılan sentetik rezinlerden yapılmış dolgu malzemeleridir. Rezin bazlı bu malzemeler, diş hekimliğinde geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir. Klinik olarak dolgu malzemesi, yapıştırıcı, çekirdekler olarak kullanılmakta; endodontik postlar ve indirekt restorasyonlarda görev almaktadır.

Kompozit rezinler, bugün sıkça kullanılmalarına neden olan bazı faydalara sahiptir:

• Diş hekimliği alanında kullanılan kompozit rezin materyaller, estetik özellikleri nedeniyle eski materyallere (örneğin amalgama) tercih edilir. Amalgamın gri rengi, dişte kullanıldığında belli olur ve özellikle ön dişlerde estetik olmayan görüntüler oluşturabilir. Kompozit rezinler, farklı renklerde üretilebilir ve diş renklerini çok iyi taklit edebilirler; bu da onları estetik açıdan eski materyallere göre üstün kılar.
• Kompozit rezinler, eski diş hekimliği materyallerinden farklı olarak dişe yapıştırıldıkları için eski materyallerin kullanılamayacağı bölgelerde de kullanılabilirler. Bu özellikleri, ilgili bölgede kaldırılması gereken diş yapısı miktarını azaltır, bu da sağlıklı dokular için daha koruyucu bir alternatif sunar.^[2]
• Farklı kullanım alanları (yapıştırma, kırık tamiri, estetik amaçlı minimal kullanımlar) ile kompozit rezinler, eski tip dolgu materyallerine tercih edilir.^[2]
• Tamir edilebilir olmaları, hasar gören bölgenin onarılmasını sağlar ve tedavilerin tekrarlanmasını sıklığını azaltır.^[2]
• Son zamanlarda tartışma konusu olan amalgam materyalinin sebep olduğu cıva maruziyeti, kompozit rezinlerle ortadan kalkmıştır. Bu özelliğiyle uygulanan kişi, çevre ve diş hekimleri için daha güvenli bir dolgu materyali seçeneği haline gelmiştir.^[3]

Bu avantajlara karşın, kompozit rezinlerin bazı dezavantajları da mevcuttur:

• Polimerizasyon büzülmesi nedeniyle, kompozit rezinlerin alt kısımlarında ve kenarlarında boşluklar oluşabilir ve bu alanlar yeniden çürük oluşumuna yatkın bölgeler haline gelebilir.^[4]
• Bazı durumlarda, mekanik dayanıklılıkları geleneksel amalgam restorasyonlardan daha düşük olabilir.^[4]
• Diğer materyallere göre daha zor ve teknik hassasiyet gerektiren uygulamaları, daha fazla başarısızlığa yol açabilir.^[5]
• Ayrıca, eski tip materyallere kıyasla uygulama sürelerinin daha uzun olması da bir dezavantaj olarak değerlendirilebilir.^[5]

Kompozit Rezin Dolgu Materyallerinin Kompozisyonları ve Yapısı

Kompozit rezinler temelde üç ana bileşene sahiptir:

• Organik Rezin Matrisi,
• İnorganik Doldurucular,
• Ara Bağlayıcı Ajanlar.

Introduction to Dental Materials

Organik Rezin Matriks

Kompozit rezinlerin kimyasal olarak aktif bölümü, başlangıçta akışkan olan ve radikal ekleme reaksiyonu ile katılaşan monomer matriksidir. Plastikten sert yapıya dönüşebilme yeteneği, kompozit rezinlerin diş hekimliğinde kullanılmasını mümkün kılan temel özelliklerden biridir.

Diş hekimliğinde kullanılan rezin bazlı kompozitlerde genellikle bisfenol-A ve glisidil metakrilat tepkimesiyle oluşan, Bis-GMA adı verilen monomer kullanılır. Bis-GMA, metil metakrilata göre daha yüksek moleküler ağırlığa sahiptir, bu da polimerizasyon sırasında oluşan büzülmenin azaltılmasına yardımcı olur. Bazı kompozit rezinler, Bis-GMA'nın yerine UDMA (üretan dimetil metakrilat) adında farklı bir organik matris kullanır.

Introduction to Dental Materials (4 ed.). Elsevier Ltd. pp. 104–105.

Bis-GMA ve UDMA monomerleri, yüksek moleküler ağırlıklarından dolayı tek başlarına kullanıldıklarında oldukça yüksek viskoziteye sahip olurlar. Viskoziteyi düşürmek için, daha düşük moleküler ağırlığa sahip TEGDMA, EDMA ve MMA gibi viskozite kontrolcüleri rezin matrise eklenir.

Kompozit rezinlerin raf ömrünü uzatmak ve prematüre polimerizasyonu önlemek için hidrokinon gibi bir inhibitör rezin matrise dahil edilmiştir.

Polimerizasyonun diş hekimi kontrolünde başlatılabilmesi için kimyasal aktivasyon, görünür ışıkla aktivasyon ve UV ışıkla aktivasyon gibi aktivatör sistemleri rezin matrise eklenmiştir. Çoğu modern kompozit rezin, uygulama ve son restorasyon arasındaki çalışma süresinin kontrol edilebilmesi için ışıkla sertleşen türdendir.

Işıkla sertleşen kompozitler, organik matrislerinde Kamforokinon (CQ), fenilpropanedion veya Lucirin gibi başlatıcı moleküller içerirler. Her molekül farklı ışık dalga boylarında sertleştiği için, sertleştirilmeleri için farklı ışık kaynakları gereklidir.

The Photoinitiators Used in Resin Based Dental Composite—A Review and Future Perspectives

İnorganik Doldurucular

İnorganik doldurucular, kompozit rezinlere eklenen cam partikülleri içeren materyallerdir. Bu doldurucular, rezinlerin sertlik ve basınç dayanıklılığını artırarak mekanik dirençlerini güçlendirir. Ayrıca, rezin matris miktarını azaltarak ve polimerizasyon sırasında büzülmeyle etkileşime girerek kompozit rezinlerin boyutsal stabilitesini sağlarlar. Dolduruculara eklenen radyo opak metaller, radyografilerde dolguların doğal diş dokusundan ayrılmasını kolaylaştırır ve kompozit rezinin kullanıldığı bölgeye ve amaca bağlı olarak estetik özellikler ve renk katkısı sağlar.

Introduction to Dental Materials (4 ed.). Elsevier Ltd.

Ara Bağlayıcı Ajanlar

Rezin matrisinin doldurucu materyallerle mekanik ve kimyasal özelliklerini koruması, bu materyalin kullanılabilirliği için hayati önem taşır. Ancak, doldurucu materyaller ile rezin matris arasında doğal bir bağ oluşması neredeyse imkansızdır. Bunun nedeni, rezinlerin hidrofobik (yani suyu iten) olması ve silika bazlı cam partikül doldurucuların hidroksil grupları nedeniyle hidrofilik (suyu çeken) olmasıdır.

Ara bağlayıcı ajan kullanılmadan yapılan kompozit rezinlerde, polimerizasyon sırasında büzülme olur ve rezin matris ile silika bazlı doldurucular arasında stres noktaları oluşur. Bu stres noktaları, mikro çatlaklara ve ileri aşamalarda fraktürlere yol açabilir. Bu sorunu önlemek için, bir yüzeyi hidrofilik diğer yüzeyi hidrofobik olan silan adlı bir ara bağlayıcı ajan kullanılır. Bu ajan sayesinde organik matris ile doldurucular arasında güçlü bir bağ oluşur. Sertleşme sırasında oluşan kuvvetler homojen olarak dağılır, böylece mikro fraktürlerin ve fraktürlerin oluşumu engellenir ve iki farklı materyalin en güçlü özellikleri, rezin bazlı kompozit materyalde birleştirilerek kullanılır.

1960'lardan itibaren geliştirilen kompozit rezin dolgular, diş hekimliğinde adeziv sistemlerle birlikte kullanılarak, daha önce tedavi edilemeyen klinik durumların restorasyonunda başarılı sonuçlar elde etmiştir. Bu alanın günümüzde de gelişmeye devam etmesi, temel bilimlerin ve malzeme biliminin hayatımızda ne denli yer aldığını açıkça göstermektedir.