Kızıl şahin (Buteo rufinus)

H. Tuğrul Atasoy

Gözlem Bilgileri

Bolu'nun Gerede yolu üzerinde gözlemlediğimiz bu muhteşem yırtıcı, ufak bir tepede rüzgarla birlikte aşağı yukarı uçarak etrafı tarıyordu. Bu tip iri yırtıcıları gözlemlemek için sabah erken saatlerde arazide olmak gerekiyor. Çünkü saat 10'dan sonra ısınan hava ile birlikte artan termal hava akımlarını kullanarak yükselmeye başlıyorlar. Bizim kayıtlarımıza göre öğlen 10.40 gibi havalandılar. Saat 11.30 sularında ise iyice yükseldiler.

Tanım ve Genel Bilgiler

Ülkemizdeki en iri şahin türlerinden biri olmakla birlikte aynı zamanda en iri yırtıcı kuşlarımızdan (raptor) biridir. İri görünümü ile kaya kartalını (Aquila chrysaetos) andırır. Kendisi yaygın şahinden (Buteo buteo) daha büyük ve daha uzundur. Kanat açıklığı 115 ile 160 cm civarındadır. Kanat altının tonları da isminden anlaşılacağı gibi kızıl tonlarındadır. Seksüel dimorfizm yani cinsiyetler arası görünüş farkı neredeyse yok gibidir. Yabancı kaynaklarda uzun bacaklı şahin diye de geçer. Kızıl şahinde de, tıpkı yaygın şahinde olduğu gibi açıktan koyuya pek çok renk varyasyonu (don) görülebilir. Fakat fotoğraftaki gibi turuncumsu don daha yaygındır. Ayrıca genç kızıl şahinlerin renk tonları beyaza yakınken, erişkinliğe doğru koyulaşmaya başlar.

H. Tuğrul Atasoy

Oldukça fazla varyasyonu bulunduğundan ve şahin (Buteo buteo) ile karıştırıldığından ötürü Field Guide to Birds isimli taksonomik ornitoloji kitaplarından yardım almak gerekebilir. Renk varyasyonlarını (don), yaşlarına göre renk tonlamalarını ve her taraftan görünüşünü ayrıntılı olarak işleyen Collins Bird Guide uygulaması sayesinde de ayrıntılı olarak tür tanımı yapmak mümkün. Uygulamayı anlattığımız yazımıza buradan erişebilirsiniz.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Kuzey Afrika, Güneydoğu Avrupa ve Asya'nın birçok bölgesinde yayılmışlardır. Besin zincirinde ona rakip olabilecek tür sayısı az olduğu için yayılış (biyocoğrafya) açısından oldukça baskın bir avcıdır. Hem bozkır hem de çöl gibi alanlarda yayılış gösterebilirler.

Pedram Türkoğlu

Davranış ve Etoloji

Kızıl şahin, karakteristik olarak süzülürken kanadını omzundan yukarı kaldırır. Ardından genelde termal hava akımları ve rüzgarlar ile adeta havada durarak bir aşağı, bir yukarı manevralarla alanı tarar. Sık sık rüzgara karşı asılı kalarak araziyi izler. Tünediği bölgeden kalkarken oldukça hantal bir kanat çırpma sergiler. Öte yandan gerektiğinde Dünya'nın en hızlı hayvanı olan gökdoğan (Falco peregrinus) gibi hızla dalışa geçerek avını kapabilir. Elbette gökdoğanın (Falco peregrinus) azami hızına ulaşamaz; ancak oldukça yakın hızlara gelebilir. Gökdoğanı inceleme şansı elde ettiğimiz gözleme de buradan ulaşabilirsiniz. Tek eşlidirler ve yılda sadece bir kez kuluçka yaparlar. Yumurta sayıları 2 ile 4 arasında değişir.

H. Tuğrul Atasoy

Diyet ve Metabolizma

Böceklerden, küçük memelilere kadar her şeyi yiyebilir. Hatta arazideyken bir yabani tavşanı tehdit etmesine bile tanık olduk. Söz konusu gözlemimize buradan ulaşabilirsiniz.

Pedram Türkoğlu

Etimoloji

İngilizce "long legged buzzard" olarak kullanılır. Türkçe'de kızıl şahin şeklinde kullanılır. Kuzey Amerika'da yaşayan kızıl kuyruklu şahin (Buteo jamaicensis) ile isim benzerliği taşıdığı için karıştırılmaması gerekir. Söz konusu gözlem kaydımıza buradan ulaşabilirsiniz.