Kitap Analizi: Keyif Verici Maddelerin Tarihi: Cennet, Tat ve Mantık (Wolfgang Schievelbusch)

Kitap Hakkında

• Yazar: Wolfgang Schivelbusch
• Çevirmen: Zehra Aksu Yılmazer
• Kitabevi: Kırmızı Kedi Yayınevi
• Sayfa Sayısı: 248
• İlk Baskı Yılı: 2019
• ISBN: 9786052985830
• Boyut: 16.5 x 22 cm
• Satın Almak İçin: Amazon

Keyif Verici Madde Nedir?

Bir bilim olarak beslenme, insanın evriminden itibaren hep tarihin bir parçası olmuştur. İlk insanların ne tükettikleri, nasıl tükettikleri, aldıkları besin ögelerinin evrimlerini nasıl etkilediği çeşitli bilimsel araştırmalara konu olmuştur. İnsanlık evrimini tamamladıktan sonra da bugün hâlâ tüketilen besinlerin eskiden nasıl kullanıldığı tarihin bir konusu haline gelmiştir.

Tam da bu tarihe tanıklık etmemizi sağlayan çok önemli bir kaynak Keyif Verici Maddelerin Tarihi: Cennet, Tat ve Mantık'tır. Wolfgang Schivelbusch'un kaleme aldığı eser, ilk olarak 2000 yılının Ekim ayında Türkçeye çevrilmiş. Kitapta ''keyif verici madde'' tanımı 12. yüzyıldan 17. yüzyılın sonlarına kadar insanların keyif aldıkları maddeler üzerinden yapılmış ve kitap bu maddelerle ilgili bize önemli bilgiler sunuyor.

''Keyif verici madde'' denildiği zaman akla ilk önce uyuşturucular ya da çeşitli opioid ilaçlar gelse de aslında çok daha sık karşılaşıyoruz keyif verici maddelerle. Bugün keyif verici madde olarak tanımlamadığımız birçok besin de bir zamanlar keyif verici madde olarak tanımlanıyordu.

Tuz ve Baharatlar Keyif Verici Maddelerdi!

Buna baharatları örnek vermek mümkün. Bugün onları "keyif verici madde" olarak tanımlamıyoruz; ama eskiden öyle değildi. Günümüzde baharatları belki besleyici değerinden, belki kattıkları aromalardan, belki de sadece renklerinden faydalanmak için kullanıyoruz; ama 12 yüzyılda keyif verici madde tanımına uygun olarak insanı iyi hissettirmek, statüsünün yüksek olduğunu göstermek ve haz vermek için kullanılıyordu.

Tuz, bu duruma verilebilecek en iyi örneklerden bir tanesi! 12. yüzyılda tuz tüketmek ya da yemeklerde tuz kullanmak, o insanın rahatının ve keyfinin yerinde olduğunu, tuza erişebilecek kadar toplum içindeki statüsünün yüksek olduğunu gösterirdi. Tuzu konuklarına ikram edebilmek ise, tuzu tüketebilmek kadar önemliydi. O yüzden tuz ''kişisel bir keyif aracı'' olarak kullanılıyordu. Şimdi bu keyif verici madde tanımını biraz daha genişlettiğimize göre, bu bilgilere nasıl ulaşacağımıza geçelim.

Eylül Kitabevi ve Sahaf

Kahve, Keyif Verici Bir Madde mi?

Aslında bugünü düşündüğümüzde de birçok besin maddesini sadece bize keyif verdiği için tüketiyoruz. Kahve, bunlardan bir tanesi. Kahveyi sadece kafeinin ya da içerdiği antioksidanların yararlı özelliklerinden faydalanmak için tüketmiyoruz. Kahve, bir kültürün ta kendisi. Bu kültür bize keyif verdiği için kahve içmeye devam ediyoruz.

Kahve içerken sevdiğimiz birisiyle sohbet etmek ya da istediğimiz bir işi yapmak, kahve kültürünü oluşturan ve bize keyif veren esas unsurlar. Kahvenin içerdiği kafein moleküllerinin, bizi rehavete sürükleyen bir nörotransmitter olan adenozin reseptörlerine bağlanarak bizi daha dinç tuttuğu bilimsel bir gerçek.

Çünkü adenozin reseptörlerine adenozin molekülleri yerine kafein molekülleri bağlandığı zaman sinir hücreleri yani nöronlar daha fazla uyarılıyor ve ateşleniyor. Bu ateşleme sonucunda da adrenal bezlerimizden adrenalin salgılanıyor. Vücudumuzda adenozin yerine adrenalin dolaşması da bizim daha kolay odaklanmamıza ve ''uyanık'' kalmamıza neden oluyor. Bu da yaptığımız işe kendimizi daha çok vermemizi ve o işten daha çok keyif almamıza neden oluyor. Bu bağlamda kahveyi de keyif verici bir madde olarak tanımlamak mümkün.

Pixabay

Keyif Verici Madde Tanımı Neleri Kapsar?

Peki sadece kahve ve baharatlardan mı ibaret bu ''keyif verici maddeler''? Elbette hayır. Bir besini keyif veren bir madde olarak nitelendirmemize neden olacak bilimsel bir açıklaması olmalıdır. Yani bizi biyolojik olarak mutlu etmeli ya da iyi hissetmemizi sağlayacak endorfin hormonunun salınımına yol açmalı. Böyle düşündüğümüzde, acı biberi de bir keyif maddesi olarak sayabiliriz; çünkü acı tat da bizim endorfin salgılamamıza yol açar. Acı biber ve acının evrimi üzerine daha detaylı bilgi içeren yazımıza şuradan ulaşabilirsiniz.

Farklı tat profillerine sahip olsalar da çikolatanın da keyif verici bir madde olduğunu söyleyebiliriz. Çikolatadaki epikateşin molekülü beyin-kan bariyerini (BBB) geçerek merkezi sinir sisteminde hücre doğumu uyarır ve kan damarı oluşumuna sebep olur. Çikolatanın beyne ve duygu durumuna doğrudan etki ettiğini bilimsel olarak bilsek de bu etki aynı zamanda çalışmalarca deneysel olarak da gösterilmiştir.

Sonuç

Sonuç olarak keyif veren bir aktivitenin ya da işin tanımı kişiden kişiye göre değişse ve keyif verici maddelerin sayıları artırılabilse de tanımı değişmez. O yüzden bir domatesin beynimize etkileri tam olarak bilinmediği ve bu etkiler bize dopamin, seratonin ya da epinefrin gibi hormonlar salgılatmadığı sürece domatesi keyif verici maddeler sınıfına sokamayız.