Çikolata Tüketmek İnsanı Daha ''Mutlu'' mu Yapar?

Çikolata, aslında Theobroma cacao bilimsel adıyla bilinen kakao ağacının meyvesinden üretilen bir üründür. Kakao ağacı Malvaceae, yani ebegümecigiller familyasının bir üyesidir. Kakao olarak bilinen işlenmemiş çekirdekler fermantasyon, kurutma, kavurma, savurma, alkalizasyon ve olgunlaştırma gibi işlemlerden geçirildikten sonra çikolata elde edilir.

Kakao Çekirdeklerinin Kimyasal Bileşenleri

Diğer birçok çekirdekte olduğu gibi kakao çekirdekleri de yüksek miktarda yağ içerir. Kakao çekirdeklerinde bu oran toplam ağırlığın %50'sini veya daha fazlasını temsil eder. Yağdan sonra çekirdeklerdeki en önemli bileşikler proteinler ve azotlu bileşiklerdir (%1.0-2.5 oranında teobromin ve %0.06-0.4 oranında kafein). Teobromin (3,7-dimetilksantin), çikolataya hafif acı tat veren bir bileşiktir. Teobromin vücutta bir uyarıcı gibi görev yapar. Bu yüzden kafein ile benzerlik gösterir. Teobromin bir vazodilatör, yani kan damarlarını genişletici etki gösterir ve kan basıncını düşürür. Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı'nın (USDA) paylaştığı verilere göre, çeşitli kakao ve çikolata ürünlerinin 100 gramında bulunan teobromin miktarları şöyledir:

• Tatlandırılmamış kakao tozunda: 2634 mg
• Tatlandırılmamış çikolatada: 1297 mg
• %70 oranında kakao içeren bitter çikolatada: 802 mg
• Mars Twix çikolatada: 39.9 mg
• Beyaz çikolatada: 0 mg

Pixabay

Kafein de doğal bir uyarıcıdır. Beyinde bir sinyal verici olarak çalışan adenin molekülünü engelleme özelliğine sahiptir. Adenin molekülünün engellenmesi, dopamin ve epinefrin adındaki nörotransmitter maddelerin, yani nöronlar arasındaki impuls (uyarı) iletimini sağlayan kimyasalların artmasına sebep olur. Dopamin, ruhsal durumumuzdan kan basıncımıza kadar birçok sistem üzerinde etkili bir maddedir. Yokluğunda veya eksikliğinde depresyon ve Parkinson gibi rahatsızlıklar görülebilir. Bunun dışında kafeinin metabolizma hızını arttırdığı ve birçok kronik hastalığın (tip-2 diyabet, kanser, kalp rahatsızlıkları vb.) riskini azalttığı gösterilmiştir.

Kakao ve Çikolatanın İnsanın Duygu Durumu ve Bilişsel Fonksiyonları Üzerindeki Etkileri

Kakao çekirdekleri aynı zamanda antioksidan molekülleri açısından zengindir. Bu antioksidan moleküllerinin başında flavonoidler gelir. Flavonoidler hem bitkilere renk veren hem de bir antioksidan olarak hücre duvarlarının ve serbest radikallerin oksitlenmesini önleyen bir antioksidan grubudur. Antioksidan etkileri ile hem kanserli veya hastalıklı hücrelerin çoğalmasını engeller hem de bu serbest radikallerin zararlı etkilerine karşı koruyuculuk sağlar. Kakao çekirdeklerinde, dolayısıyla çikolatada en çok bulunan flavonoid türü epikateşindir. Epikateşin, kas gelişimini ve kuvvetini farklı bir yolak kullanarak arttırır, nitrik oksit üretimini arttırarak damarları genişletir ve dolaşım sistemini geliştirir, hücrelerin insülin duyarlılığını arttırarak kan şekeri düzeyini düzenler, antioksidan özelliği ile kanda kolesterol düzeyini azaltır ve beyin ile kalp sağlığını geliştirir.

Epikateşin insan vücudunda hızlıca emilir ve ağızdan alındıktan 30 dakika sonra kanda rastlanabilir. Kanda epikateşin konsantrasyonu tüketimden 2-3 saat sonra en üst değerine ulaşır ve 6-8 saat sonra başlangıç değerine döner. Herhangi bir antioksidanın beyne etki edebilmesi için önce kan-beyin bariyerini (blood-brain barrier (BBB)) geçmesi gerekir. Kateşin ve epikateşin moleküllerinin, biri insanlarda diğeri ise farelerde olmak üzere, iki BBB hücre dizisinden geçebildiği gösterilmiştir. Epikateşin perfüzyonu, kan damarları oluşumunu ve hücre doğumunu uyararak merkezi sinir sisteminde (CNS) önemli rol oynar. Özellikle beynin öğrenme ve hafıza bölgelerinde nöron morfolojisinde, yani yapısında önemli değişikliklere neden olur.

Pixabay

2013 yılında Swinford Teknoloji Üniversitesi'nden Andrew Scholey ve Sheffield Üniversitesi'nden Lauren Owenan, çikolatanın veya herhangi bir bileşiğinin duygu durumu ve bilişsel fonksiyonlara etkisini sorgulayan bir inceleme yayınlamıştır. Bu incelemede PubMed, PsycINFO ve Web of Science gibi akademi dünyasında kabul görmüş 3 bilimsel makale platformundan yararlanılmıştır. 233 tanesi PubMed'ten, 251 tanesi PsycINFO'dan ve 287 tanesi de Web of Science'tan olmak üzere toplam 771 tane makale incelenmiştir. Ancak 161 tanesi akademik kurallara uymadığı gerekçesiyle inceleme dışı bırakılmıştır. İncelemelerin sonucunda alışılagelmiş çikolata tüketiminin bilişsel fonksiyonlar üzerinde yararlı etkilerinin olabileceği, yaşa bağlı bilişsel fonksiyonlardaki azalmayı yavaşlatabileceği ve duygu durumu üzerinde etkili olabileceği deneysel olarak da gösterilmiştir.

Kakao ve Çikolata Tüketmenin Kardiyovasküler Sağlığa Etkileri

Kakao ve çikolata, flavonoid adlı antioksidanlardan zengin olduğu için kalp ve damar sağlığına da önemli derecede etkiler. Vücudumuzda, aktif oksijen ve aktif azot atomlarının reaksiyonu sonucu çok kuvvetli oksitleme yeteneğine sahip peroksinitrit molekülü oluşur. Peroksinitrit çeşitli hücrelerde DNA ile reaksiyona girebilir ve yapısını bozabilir. Aynı zamanda hücrenin mitokondrisinde fonksiyon bozukluklarına yol açarak hücrelerin ölümüne neden olabilir. Flavonoidler aktif oksijen atomlarını tutarak peroksinitrit oluşumuna ve yıkıcı etkilerine engel olur.

Ateroskleroz (damar sertliği) ve kalp yetmezliği, ksantan oksidaz, NADP/NADPH oksidaz ve mieloperoksidaz gibi proinflamatuar, yani inflamasyona neden olabilecek enzimleri aktifleştirir. Flavonoid açısından zengin kakao ve çikolata ise nitrik oksit üretimini uyararak hem yüksek tansiyon ve damar sertliği gibi sorunların önüne geçer hem de bu proinflamatuar enzimlerin aktivitesini azaltır.