Kasıtlı Öğrenme Nedir? Öğrenmeyi Planlı Bir Hedef Haline Nasıl Getirebiliriz?

Kasıtlı öğrenme, öğrenmenin, öğrenci için planlı ve genellikle birincil hedef olduğu etkinliklerin bir sonucu olarak ortaya çıkan öğrenmedir. Örneğin, bilimsel bir fenomeni anlamak için araştırma makalelerini okuyan biri, kasıtlı öğrenmektedir.

İnsanların nasıl öğrendiğini ve öğrenme ve öğretmeyi nasıl optimize edeceğini daha iyi anlamak için kasıtlı öğrenmeyi anlamak faydalı olabilir. Bu makalede kasıtlı öğrenme hakkında daha fazla bilgi edinecek ve kendi başınıza nasıl uygulayabileceğinizi ve başkalarında nasıl teşvik edebileceğinizi göreceksiniz.

Kasıtlı Öğrenme Örnekleri

Kasıtlı öğrenmeye bir örnek olarak, yeni bir dil öğrenmek isteyen birinin, o dilde bir kitap okuması ve kelime dağarcığını geliştirmek için karşılaştığı yeni kelimelerin anlamlarını bulması örnek verilebilir. Bu durum, aynı öğrencinin, hedef dilde birisiyle konuşurken yeni kelimeleri aktif olarak öğrenmeye çalışmadan edindiği bir durumla çelişmektedir.

Buna ek olarak, hayatın çeşitli alanlarında kasıtlı öğrenmenin diğer örnekleri ortaya çıkmaktadır. Örneğin, aşağıdakilerin tümü, kasıtlı öğrenme yapan insanlara ilişkin örneklerdir:

• Bir matematik kavramını daha iyi anlamak istediği için öğretmenine soru soran bir öğrenci.
• Bir hareketi nasıl yapacağını bilmek istediği için bir uzmanı izleyen acemi bir atlet.
• Yeni bir programlama dilini anlamak istediği için onun hakkında kitap okuyan bir programcı.

Kasıtlı Öğrenmenin Yaygın Özellikleri

Kasıtlı öğrenmenin tanımlayıcı özelliği, planlı olması ve genellikle birincil hedef olarak öğrenmeyi içermesidir. Ancak, kasıtlı öğrenme genellikle aşağıdaki yaygın özellikleri de içermektedir:

• Öğrenmek için motivasyon: Bu motivasyon, bir öğrencinin daha fazla bilgi sahibi olmak için belirli bir konuyu daha iyi anlamak istemesi gibi içsel veya yüksek bir not alabilmek için bir konuyu daha iyi anlamak istemesi gibi dışsal olabilir.
• Özel öğrenme hedefleri: Örneğin, bir öğrenci, ilgilendiği belirli bir konu hakkında bilgi edinmek amacıyla bir istatistik kitabı okuyabilir.
• Öğrenme sürecini iyileştirme denemeleri: Örneğin, öğrenme sürecini daha etkili hale getirmek için serpiştirme ve yansıtma gibi çeşitli öğrenme stratejilerinin kullanılmasını içerebilir.
• İlgili materyal ile analitik etkileşim: Örneğin, kişinin yalnızca sezgisine güvenmek yerine, karşılaştığı yeni şeyleri aktif olarak analiz etmeye çalışmasını içerebilir.

Buna göre; kasıtlı öğrenme, aktif ve özerk olan ve kişinin öğrenme sürecini planlamayı, yürütmeyi ve izlemeyi içeren öğrenme ile ilişkilidir.^[1] Bu nedenle, kasıtlı öğrenenler genellikle öğrenme sürecinin bir parçası olarak aşağıdaki eylemleri yaparlar:^[2]

• Sorgulama: Yüzeysel açıklamaların ötesine geçen derin sorular da dahil olmak üzere deneyimler ve gerçekler gibi şeyleri anlamaya çalışmak.
• Organize etme: Yeni bilgi ve fikirleri, öğrenenin öğrendiklerini anlamasını geliştirirken, kullanabileceği yararlı gerçekler, kavramlar ve ilkeler sistemlerine dönüştürür.
• Bağlantı kurma: Yeni bilgileri, eski bilgileri ve öğrenilenleri geniş anlayış kalıplarına entegre etmek.
• Yansıtma: Öğrencinin; neyi, nasıl ve neden öğrendiğini; ihtiyaçlarını, yeteneklerini ve tercihlerini anlamaya çalışırken ve hangi öğrenme stratejilerinin kullanılacağına ilişkin planlar oluştururken kullanılır.
• Uyarlama: Öğrenilen bilgileri yeni durumlara ve ihtiyaçlara aktarırken kullanılır.

Kasıtlı ve Kasıtsız Öğrenme Arasındaki Fark

Kasıtsız öğrenme; öğrenmenin, öğrenci için bilinçli bir hedef olmadığı etkinliklerle istemsizce gerçekleşen öğrenmedir. Örneğin, biri sadece eğlence için bir spor yaptığında, ancak zamanla becerilerini de geliştirdiğinde, kasıtsız öğrenmiş olmaktadır.

Kasıtlı öğrenme ve kasıtsız öğrenme arasındaki fark, kasıtlı öğrenmede planlı bir hedef olarak öğrenme olmasına rağmen kasıtsız öğrenmede olmamasıdır. Her iki öğrenme türü de doğası gereği diğerinden daha iyi değildir; daha çok her türün kendi avantajları ve dezavantajları vardır ve farklı koşullar altında farklı insanlar için daha faydalı olabilirler.^[3]

Örneğin, bir alandaki profesyonelin, teknik bir konuyu derinlemesine hızlı bir şekilde anlaması gereken bir durumda, kasıtlı öğrenme muhtemelen daha iyi olacaktır. Tersine, görece motive olmayan bir bireyin, bazı yaşam becerilerini zamanla yavaş yavaş geliştirmesi gereken bir durumda, kasıtsız öğrenme daha iyi olabilir.

Son olarak, bazen bu tür öğrenmeler için, özellikle de aralarında ayrım yapmak söz konusu olduğunda, ek tanımların kullanıldığını unutmayın. Örneğin; bir çalışma, kasıtsız öğrenmeyi, kasıtlı olmayan ve öğrenmenin kendisinin farkındalığını içermeyen öğrenme olarak tanımlamıştır.^[4] Benzer şekilde, bir başka çalışmada da kasıtlı öğrenme, “öğrenme talimatlarının eşlik ettiği belirli bir eğitimin sonucu olarak gerçekleşen öğrenme” olarak tanımlanmış ve kasıtsız öğrenmenin “belirli bir eğitimin olmamasıyla” ondan ayrıldığını belirtmiştir.^[5]

Kasıtlı Öğrenmenin Faydaları

Kasıtlı öğrenmenin, kasıtsız öğrenmeye kıyasla birkaç potansiyel faydası vardır:

• Daha etkili olabilir: Örneğin, bir öğrencinin, sınav için kasıtsız öğrenemeyeceği ileri düzey bir matematiksel konsepti öğrenmesi gerekiyorsa.
• Daha verimli olabilir: Örneğin, birisi belirli bir kavramı kasıtlı olarak kolayca öğrenebiliyorsa, ancak aynı kavramı kasıtsız öğrenmek için çok daha fazla zaman ve çaba harcaması gerekecekse.
• Daha keyifli olabilir: Örneğin, birisi öğrenme sürecine aktif olarak katılmaktan hoşlanıyorsa.

Bununla birlikte; kasıtlı öğrenmenin, kasıtsız öğrenmeden daha etkisiz, daha verimsiz veya daha sıkıcı olduğu durumlar da vardır, bu durumlarda kasıtsız öğrenme tercih edilir. Ayrıca bir öğrenme türünün daha etkili, diğerinin de daha verimli olması nedeniyle, birbirlerine tercih edilmediği durumlar da vardır.

Nasıl Kasıtlı Öğrenilir?

Kasıtlı öğrenmenin püf noktası, bazı etkinliklere katıldığınızda, öğrenmeyi kasıtlı bir hedef olarak belirlemektir. Ancak kasıtlı öğrenmenizi olabildiğince etkili kılmak için bunun ötesinde yapabileceğiniz birkaç şey vardır.

İlk olarak, kasıtlı öğrenmenin ana öncüllerini teşvik edebilirsiniz. Bunlar öğrenme ihtiyacınızı, öğrenme motivasyonunuzu ve öğrenme yeteneğinize olan inancınızı tanımayı ve geliştirmeyi içermektedir.^[6] Bunu yaparak, kasıtlı öğrenmeye bağlı kalma olasılığınızı artırabilir ve aynı zamanda bunu yapma yeteneğinizi geliştirebilirsiniz.

İkincisi, hedeflerinizi açıkça tanımlayabilirsiniz. Bu, hangi kavramları öğrenmeye çalıştığınızı, onları ne kadar iyi anlamak istediğinizi ve bunu ne zaman öğrenmek istediğinizi bulmayı içerebilir. Bunu yaparken, neyi bildiğinizi ve bilmediğinizi göz önünde bulundurmak ve özellikle merak ettiğiniz veya bilmekten yararlanabileceğiniz şeyleri düşünmek yardımcı olabilir. Ayrıca hangi puanı almak istediğiniz gibi görev hedeflerinden çok ne öğrenmek istediğiniz gibi bilişsel hedeflere odaklanmanıza yardımcı olabilir.^[7]

Üçüncüsü, öğrenmenizi planlayabilirsiniz. Bu, nerede ve ne zaman öğreneceğinizi ve hangi öğrenme stratejilerini kullanacağınızı belirlemeyi içerebilir. Bunu yaparken aklınızda bulundurmanız gereken birkaç şey vardır:

• Planınız size ve koşullarınıza uygun olmalıdır. Spesifik olarak, hem bir öğrenci olarak güçlü ve zayıf yönleriniz gibi kişisel faktörleri hem de öğreneceğiniz koşullar gibi durumsal faktörleri hesaba katmalısınız.
• Planınızı genellikle zaman içinde değiştirebilirsiniz. Örneğin, ilerleme kaydettikçe öğrenme sürecini iyileştirmenin yollarını bulursanız, planınızı buna göre değiştirebilirsiniz ve geliştirebileceğinizi biliyorsanız, genellikle bir başlangıç ​​planına bağlı kalmanıza gerek yoktur.
• Planlama aşaması bunaltıcı olmamalı veya ertelemenin bir yolu olarak görev almamalıdır. Nihayetinde, planlamanın amacı öğrenmenizi kolaylaştırmaktır, eğer bu bir nedenle engel haline gelirse, ya planlama şeklinizi değiştirmeli ya da doğrudan öğrenmeye geçmelisiniz. Her şeyi baştan mükemmel bir şekilde planlamanız gerekmediğini ve planlamanızda bazı boşlukların olmasının ya da yol boyunca bazı hatalar yapmanın sorun olmadığını unutmayın.

Ek olarak, kasıtlı öğrenmeyi teşvik eden teknikleri de kullanabilirsiniz. Bunlar, karşılaştığınız bilgileri aktif olarak sorgulamayı, her seferinde farklı katmanları incelerken bilgiyi birden çok kez gözden geçirmeyi ve materyalin tekrarı yerine bilgi oluşturmaya öncelik vermeyi içerebilir. Bunu yaparken, öğrenme sürecinde bilginizi, yeteneklerinizi ve performansınızı aktif olarak izleyerek ve değerlendirerek yansıtıcı öğrenmeye dahil olmak faydalı olabilir.

Genel olarak kasıtlı öğrenmenin püf noktası, öğrenmeyi planlı bir hedef olarak belirlemektir; ancak öğrenme yeteneğinize olan inancınızı artırmak, öğrenme motivasyonunuzu artırmak, hedeflerinizi belirlemek, öğrenmenizi planlamak ve etkili öğrenme stratejileri kullanmak (örneğin karşılaştığınız bilgileri sorgulamak) gibi şeyler yaparak bunu daha etkili hale getirebilirsiniz.

Kasıtlı Öğrenme, Başkalarında Nasıl Teşvik Edilir?

Kasıtlı öğrenmeyi, özellikle eğitim bağlamlarında faydalı olabileceğinden, başkalarında aktif olarak teşvik etmek isteyebilirsiniz.^{[8], [9]} Örneğin; öğrencilerinizde kasıtlı öğrenmeyi teşvik etmek isteyen bir öğretmenseniz, sporcularınızda geliştirmek isteyen bir koçsanız veya çocuklarınızda bunu teşvik etmek isteyen bir ebeveynseniz durum böyle olabilir.

Başkalarında ve kendinizde kasıtlı öğrenmeyi nasıl teşvik edeceğiniz arasında birçok benzerlik vardır. Buna göre, başkalarında kasıtlı öğrenmeyi teşvik etmek için yapabileceğiniz temel şeyler şunlardır:

• Kasıtlı öğrenmenin öncüllerini geliştirin: Bu, insanların öğrenme ihtiyacını fark etmelerine ve öğrenme motivasyonlarını artırmalarına yardımcı olmayı ve öğrenme yeteneklerine dair bir inanç geliştirmelerine yardımcı olmayı içerir.
• Öğrencilerin, hedeflerini net bir şekilde belirlemelerine yardımcı olun: Bu, öğrencilerin, hangi konseptleri öğrenmek ve bu konseptleri ne kadar iyi anlamak istediklerini anlamalarına yardımcı olmayı içerebilir. Bunu yapmak, insanları, neleri bildikleri ve neleri bilmediklerini ve özellikle merak ettikleri veya bilmekten yararlanabilecekleri şeyleri düşünmeye teşvik etmeye yardımcı olabilir. Ayrıca hangi notu almak istedikleri gibi görev hedeflerinden çok, ne öğrenmek istedikleri gibi bilişsel hedeflere odaklanmalarına yardımcı olabilir.^[7]
• Öğrencilerin, öğrenmelerini planlamalarına yardımcı olun: Bu, öğrencilerin nerede ve ne zaman öğreneceklerini ve hangi öğrenme stratejilerini kullanacaklarını anlamalarına yardımcı olmayı içerebilir. Bunu yaparken, planın mükemmel olması gerekmediğini ve gerektiğinde genellikle daha sonra geliştirilebileceğini not ederek, kişisel ve durumsal faktörlerini hesaba katan bir plan oluşturmaya teşvik edin.
• Etkili öğrenme stratejilerinin kullanımını teşvik edin: Bu, öğrencileri, yeni bilgileri aktif olarak sorgulamaya ve birçok kez gözden geçirmeye teşvik etmeyi içerebilir.^[7]

Kasıtlı öğrenmeyi teşvik etmeniz gereken yol; rolünüz, yardım etmeye çalıştığınız öğrenci sayısı ve öğrencilerin nitelikleri gibi faktörlere bağlıdır. Örneğin, büyük bir özerk öğrenci grubuyla çalışıyorsanız, onlara yalnızca kasıtlı öğrenmenin ne olduğu ve bunu nasıl uygulayabilecekleri konusunda genel rehberlik etmeniz gerekebilir, oysa bireysel olarak, öğrenmesinde özerk olmayan birisiyle çalışıyorsanız, muhtemelen ona çok daha fazla yardım etmeniz gerekecektir.

Yukarıdakilere ek olarak, insanlarda etkili kasıtlı öğrenmeyi teşvik etmek için yapabileceğiniz başka şeyler de vardır. Örneğin, problem çözmeyi öğrenmenin önemli bir planlı aşaması olarak açıkça tartışarak, bilgi oluşturma etkinliklerini aleni hale getirebilirsiniz.^[7] Ayrıca bilgi boşluklarını başarısızlıklardan ziyade öğrenme fırsatları olarak görerek, genel olarak olumlu bir şekilde karşılayabilirsiniz.^[7]

Son olarak, kasıtlı ve kasıtsız öğrenmeyi birleştirebileceğinizi unutmayın. Bu nedenle, bu öğrenme biçimlerini tamamlayıcı bir şekilde kullanmayı düşünün, örneğin bunu yapmak en avantajlı olduğunda kasıtlı öğrenmeye odaklanarak ve diğer zamanlarda kasıtsız öğrenmeye güvenerek yapabilirsiniz. Ayrıca bazı durumlarda kasıtsız öğrenmenin daha faydalı olabileceğini ve bu durumda kasıtlı öğrenme yerine tamamen kasıtsız öğrenmeye güvenmenin tercih edilebileceğini unutmayın.

Genel olarak, başkalarında kasıtlı öğrenmeyi teşvik etmek için, insanların öğrenme ihtiyacını fark etmelerine, bunu yapma motivasyonlarını artırmalarına ve öğrenme yeteneklerine olan inançlarını geliştirmelerine yardımcı olurken, aynı zamanda hedeflerini belirlemelerine, öğrenmelerini planlamalarına ve etkili öğrenme stratejileri kullanmalarına yardımcı olmalısınız. Ayrıca bilgi oluşturma faaliyetlerini aleni hale getirebilir, bilgideki boşlukları genel olarak olumlu bir şekilde karşılayabilir ve kasıtsız öğrenmenin tamamlayıcı kullanımını teşvik edebilirsiniz.

Kasıtlı Öğrenme İçin İçsel ve Dışsal Tetikleyiciler

Kasıtlı öğrenme hem dışsal hem de içsel faktörler tarafından tetiklenebilir:^[1]

• Dışsal faktörler, belirli bir konunun neden önemli olduğunu açıklayan öğretmen örneğinde olduğu gibi, öğrencinin dışından gelir.
• İçsel faktörler, öğrencinin doğası gereği belirli bir alanla ilgilenmesi durumunda olduğu gibi, öğrencinin kendisinden gelir.

Hem dışsal hem de içsel faktörler etkili kasıtlı öğrenmeye yol açabilse de, özellikle uzun vadede içsel faktörler bazen tercih edilebilir, bu nedenle mümkün olduğunda bunları teşvik etmenin yollarını bulmayı düşünmelisiniz.^[1]

İlgili Öğrenme Türleri

Kasıtlı öğrenmeyle ilgili, kasıtsız öğrenmenin ötesinde, çeşitli öğrenme türleri vardır.

Bu öğrenme türlerinden önemli bir tanesi özerk öğrenmedir. Kasıtlı öğrenmeyi popülerleştiren bir makalede, bu iki öğrenme türü şu şekilde karşılaştırılmıştır:^[3]

Thomas ve Rohwer (1986), özerk öğrenme terimini hemen hemen aynı anlamda ileri sürmektedir. Ancak biz, kasıtlı öğrenmeyi tercih ediyoruz, çünkü özerklik ne yazık ki dış yönden özgürlüğü önermektedir. Bahsettiğimiz öğrenme türünün hem öz-yönetimli hem de öğretmen-yönetimli öğrenme durumlarında gerçekleşebileceğini ve gerçekten de gerçekleşmesi gerektiğinin önemli olduğunu açık bir şekilde düşünüyoruz (Thomas ve Rohwer konuyla ilgili tartışmalarında nettir.). -“Bir öğretim hedefi olarak kasıtlı öğrenme”den (Bereiter & Scardamalia, 1989)

Ayrıca kasıtlı ve kasıtsız öğrenme kavramları, örtük ve açık öğrenme kavramlarıyla ilişkilidir:

Uygulamalı dilbilim literatüründe kasıtsız ve kasıtlı öğrenme terimleri bazen örtük ve açık öğrenme terimleriyle bağlantılı olarak kullanılmaktadır. Kasıtsız ve örtük öğrenmenin anlamları ile kasıtlı ve açık öğrenmenin anlamları örtüşse de, bunlar farklı sorgulama alanlarındaki farklı yapılara atıfta bulunmaktadır. Örtük ve açık öğrenme terimleri, mevcut ikinci dil edinimi teorilerinde (ve genel olarak bilişsel bilimde), öğrenme deneylerinde, deneklerin maruz kaldığı girdi materyallerindeki gerçeklerin veya düzenliliklerin sırasıyla bilinçsiz ve bilinçli olarak öğrenilmesine atıfta bulunmak için kullanılır. İkinci dil edinimi çalışmalarında, düzenlilikler genellikle dilbilgisel fenomenlerle ilgilidir (örneğin bir biçim sözdizimsel kuralı). Örtük bilginin neokorteksin çeşitli bölgelerine yayıldığına inanılırken, açık bilginin, örtülü bilginin bulunduğu alanlardan bağımsız olarak beynin belirli bir bölgesinde (hipokampüs dahil olmak üzere orta temporal lob) bulunduğu varsayılır. Bilimsel araştırmanın bu (nöro)bilişsel alanında, örtük ve açık öğrenmenin bazen kasıtsız ve kasıtlı olarak gerçekleştiği söylenir, ancak bu iki etiket, öğrenmenin teorik açıklamalarında çok önemli bir rol oynamamaktadır, çünkü önceki yüzyılın davranışçı öğrenme teorileri öne çıkan rollerini kaybetmiştir. -“İkinci dil ediniminde kasıtsız öğrenme”den (Hulstijn, 2012)^[10]

Ayrıca “kasıtlı öğrenme” ve “kasıtsız öğrenme” terimleri bazen farklı bağlamlar içinde farklı anlamlarda kullanılmaktadır. Bu, özellikle deneysel ortamlar bağlamında (eğitim ortamlarına kıyasla) tarihsel bir bakış açısından fark edilmektedir:

Kasıtsız ve kasıtlı öğrenme terimleri, ilk olarak 20. yüzyılın ortalarında Amerikan davranışçı psikolojisinin en parlak döneminde, öğrenmeyi uyaran-tepki olasılıkları açısından kavramsallaştırarak kullanılmıştır (Postman & Keppel, 1969). Araştırmacılar, insan deneklere iki durum altında bilgi sağlayarak (kelime listesi gibi) insan öğrenimini deneysel olarak araştırmıştır. Kasıtlı durumda deneklere, daha sonra maruz kalacakları materyalleri hatırlamaları konusunda test edilecekleri önceden söylenmiştir. Kasıtsız durumdaki deneklere ise daha sonra test edilecekleri söylenmemiştir. Bu nedenle başlangıçta, kasıtsız ve kasıtlı öğrenme terimleri, deneklerin maruz kaldıktan sonra test edilip edilmeyeceğine dair bir bildirimin yokluğu veya varlığı ile ilgili olarak öğrenme deneylerinin metodolojik bir özelliğine atıfta bulunmaktadır. Daha sonra psikologlar, kasıtsız öğrenme deneylerini farklı yönlendirme görevleriyle birlikte kullanmışlardır. Örneğin Hyde ve Jenkins (1973), deneklerden bir kelime listesindeki her bir kelimeyi hoşlarına gitmelerine göre derecelendirmelerini (anlamsal yönlendirme görevi) veya kelimelerin konuşmanın bir kısmını kaydetmelerini (anlamsal olmayan yönlendirme görevi) istemiştir. Deneklere daha sonra sürpriz bir hatırlama görevi verildiğinde (yani kasıtsız öğrenme ortamında), anlamsal durumdaki denekler, anlamsal olmayan durumda olanlardan daha fazla kelime hatırlayabilmiştir. -“İkinci dil ediniminde kasıtsız öğrenme”den (Hulstijn, 2012)^[10]

Son olarak, planlı öğrenme ve kendi kendine başlatılan öğrenme gibi, kasıtlı öğrenme ile bazı benzerlikleri paylaşan diğer ilgili öğrenme yöntemleri olduğunu da unutmayın.

Özet ve Sonuçlar

• Kasıtlı öğrenme, öğrenmenin, öğrenci için planlı ve genellikle birincil hedef olduğu etkinliklerin bir sonucu olarak ortaya çıkan öğrenmedir.
• Kasıtsız (istemsiz) öğrenmeye kıyasla, kasıtlı öğrenme bazen daha etkili, verimli ve eğlenceli olabilir, ancak kasıtsız öğrenmenin bu açılardan bir veya daha fazlasında daha iyi olabileceği durumlar da vardır.
• Kasıtlı mı yoksa kasıtsız öğrenmenin mi tercih edileceği, çeşitli kişisel ve durumsal faktörlere bağlıdır ve ikisinin kombinasyonunun en iyi çözüm olduğu durumlar vardır.
• Kasıtlı öğrenme yapmak için, öğrenme yeteneğinize olan inancınızı ve öğrenme motivasyonunuzu artırabilir, hedeflerinizi belirleyebilir, öğrenmenizi planlayabilir ve etkili öğrenme stratejileri kullanabilirsiniz. Başkalarında da kasıtlı öğrenmeyi teşvik etmek için benzer teknikleri uygulayabilirsiniz.
• Kasıtlı öğrenmeyi planlarken, planın ilgili kişisel ve durumsal faktörleri hesaba katmasından ötürü, ilerledikçe planı gerekirse iyileştirdiğinizden ve planlamanın bunaltıcı olmadığından veya ertelemenin bir yolu olarak görev almadığından emin olun.