Çıplak Gözle Astronomik Gözlem Nasıl Yapılır? Önlenmiş Görüş Tekniği Nedir?

Astronomik gözlem denince akla genellikle büyük teleskoplar ve dürbünler gelmektedir. Oysa insan gözü, sandığınızdan çok daha iyi bir dedektördür. Evet; bir DSLR veya CCD kamera gibi uzun pozlama yapamaz ve gözlem konusunda teleskopların yanlarına yaklaşamaz bile. Ancak, bazı teknikler ile gözlerinizin gerçek gücünü ortaya çıkarabilir ve ışık kirliliği altında bile eşsiz gözlemler yapabilirsiniz.

Çıplak Göz ile Astronomi

Önlenmiş Görüş

Önlenmiş görüş (İng: "averted vision"); soluk nesneleri daha iyi gözlemleyebilmek için doğrudan nesneye değil, nesnenin civarına odaklanma tekniğidir. Bu teknik ile yaklaşık 40 kat daha hassas bir görüş elde edilebilmektedir. Bu, doğrudan odaklandığınızda kadir büyüklüğü en fazla 2 olan yıldızları görebilirken önlenmiş görüş tekniği ile 6. kadirden bir yıldızı dahi görebileceğiniz anlamına gelmektedir. Örneğin, karanlık bir gecede gökyüzündeki herhangi bir noktaya odaklandığınızda; odaklandığınız yerin çevresinde, doğrudan baktığınızda göremeyeceğiniz yıldızları görebilirsiniz. Aynı durum, bulutsu gibi derin uzay nesneleri için de geçerlidir.

Önlenmiş Görüş Tekniğinin Arkasında Yatan Anatomik Sebep

Bu fenomen, retinadaki koni ve çubuk hücrelerinin dağılımından kaynaklanmaktadır. Retinanın orta kısmı esas olarak koni, geri kalanı ise çubuk hücrelerinden oluşmaktadır. Koni hücreleri; parlak ışığı ve renkleri algılayarak yüksek çözünürlüklü bir görüş sağlamaktadır. Çubuk hücreleri ise koni hücrelerinin aksine çeşitli renkleri algılayamamaktadır. Ancak düşük, loş ışığı yakalamakta çok daha iyidirler.

Önlenmiş görüş tekniğinde de hedef, işte bu çubuk hücrelerini kullanarak soluk nesnelerin daha net şekilde görülebilmesini sağlamaktır.

ResearchGate

Önlenmiş görüş tekniğinin en iyi şekilde uygulanabilmesi için hedef nesnenin gözün merkezinden yaklaşık 8° ila 16° uzağa yerleştirilmesi gerekmektedir. En ideal açı, kişiden kişiye değişebilmektedir.

Bir diğer kural ise nesneyi yüzün kenarına doğru değil, buruna doğru konumlandırmaktır (yani nesne burun ile fovea noktası arasında, foveadan 8° ila 16° uzakta kalmalıdır). Çünkü, fotoğrafta da görülebileceği gibi, gözümüzde bir kör nokta (İng: "blind spot") bulunmaktadır. Optik sinirler, bu noktadan geçerek gözden çıktığı için burada ışığa duyarlı hücreler bulunmamaktadır. Dolayısıyla, önlenmiş görüşün daha iyi çalışabilmesi için kör noktadan kaçınılması gerekmektedir.

Gözlerin Karanlığa Adaptasyonu

Çıplak gözle astronomik gözlem yapmanın bir diğer önemli koşulu ise gözlerin mutlaka karanlığa uyum sağlamış olmasıdır. Karanlık bir ortama girildiğinde, insan gözünde 2 olay meydana gelmektedir: göz bebeğinin büyümesi ve retinadaki rodopsin miktarının artması.

Göz bebeği, karanlık bir ortamda maksimum çapına kadar büyür. Bu genişleme miktarı, gençlerde 7 mm'ye kadar varabilmektedir. Gözde meydana gelen bir diğer gelişme ise retinadaki rodopsin miktarının binlerce kat artmasıdır. Rodopsin, düşük ışıkta görmemize yardımcı olan bir reseptör proteinidir. Gözlerin karanlığa adapte olmasında çok önemli bir rol oynamaktadır.

Rodopsinin görevini yerine getirebilmesi ve gözlerin karanlığa uyum sağlayabilmesi için 30 ila 40 dakika beklenilmesi gerekmektedir. Bu süre zarfında parlak olan hiçbir şeye bakılmamalı, mümkünse tamamen karanlıkta kalınmalıdır. Yapılacak ufak bir hata, gözün adaptasyonunun bozulmasına neden olabilmektedir.

Eğer o gece gözlem yapmaya karar verdiyseniz, gün içerisinde de gözlerinizi Güneş gibi aşırı parlak cisimlerden uzak tutmaya çalışın. Hatta bir güneş gözlüğü takmanız, gözlerinizi korumanıza oldukça yardımcı olacaktır.