Yeniden Beslenme (Refeeding) Sendromu

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

Yeniden beslenme (İng: "refeeding") sendromu, uzun süreli yetersiz beslenme durumundan aniden "normal" beslenmeye geçiş sonucu görülür. Sebebi ise vücudumuzda sindirime de katkı sağlayan bazı elektrotların ve sıvıların aniden değişmesidir. Bu değişimler hormonal ya da metabolik birçok değişikliğe yol açarak ciddi komplikasyonlara yol açar. Yeniden beslenme sendromu potansiyel ölümcül bir sendrom olarak ifade edilir. Bu sendrom başlangıçta biyokimyasal bulgularla tespit edilebilir. Ayırt edici özelliği ise hastanın kanındaki fosfat değerlerinin düşerek hastada ''hipofosfatemi'' gelişmesidir. Ancak buna karşın yeniden beslenme sendromu oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Yaygın olarak anormal sıvı-sodyum dengesi, glikoz, yağ ve protein metabolizmasındaki değişiklikler, B1 vitamini eksikliği, potasyum düşüklüğüne bağlı olarak gelişen ''hipokalemi'' ve magnezyum azlığına işaret eden ''hipomagnezemi'' ile seyreder.

Belirti ve Semptomlar

Yeniden beslenme sendromuna bağlı olarak gelişen bu durumlar sonucu sadece sindirim sistemimiz etkilenmez; diğer organlar ve sistemler de etkilenir. Çünkü vücudumuzda bazı elektrositlerin azalmasıyla kalp gibi organlarda istenmeyen kasılmalar meydana gelir. Bunun yanında hücre içindeki elektrotların konsantrasyonları değişebileceğinden ATP sentezinde sorunlar meydana gelebilir. Bu sendromun semptomları arasında şunlar sayılabilir;

• Yorgunluk
• Güçsüzlük
• Konfüzyon (Patolojik derecede zihin bulanıklığı)
• Nefes almada güçsüzlük
• Yüksek kan basıncı
• Kasılma nöbetleri
• Kalpte ritim bozuklukları (aritmi)
• Kalp yetersizliği
• Koma

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Yeniden beslenme sendromu genetik bir hastalık değildir. Bu yüzden herhangi bir gen ile ilişkisi yoktur. Ancak sendromun temel belirtilerinden magnezyum azlığı bazı genlerin yapısının bozulmasına neden olabilir. Çünkü magnezyum DNA ve RNA gibi genetik materyallerin yapısal bütünlüğünün korunması için gereklidir. Bu da ilgili genlerin görevini yerine getirememesine neden olur. Aynı zamanda magnezyum oksidatif fosforilasyon gibi ATP üretim yollarında da birçok enzimin kofaktörü olarak görev yapar. Yani eksikliğinde yetersiz enerji üretilmesi söz konusu olabilir.

Yeniden beslenme sendromu risk grupları ise şöyle sayılabilir;

• Anoreksiya nervosa benzeri bozukluklar
• Kronik alkolizm hastaları
• Kanser hastaları
• Yeni operasyon geçiren hastalar
• Yaşlı hastalar
• Kronik malnütrisyon hastaları
• Uzun süreli antiasit veya diüretik ilaç kullanan insanlar

İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü'nün (NICE) 2006 yılında yayınladığı rehbere göre aşağıdaki kriterlerden bir veya daha fazlasına uyan hastalar refeeding sendromu için yüksek risk kategorisindedir;

• Beden-kitle indeksi 16'nın altında olanlar
• 10 günden uzun süredir hiç beslenmeyenler veya yetersiz beslenenler
• İstemsiz olarak son 3 ile 6 ay arasında vücut ağırlığının %15 ve daha fazlasını kaybedenler
• Beslenmeden önce fosfor, potasyum ve magnezyum seviyeleri düşük olanlar

Teşhis Yöntemleri

Yeniden beslenme sendromu sağlık profesyonelleri tarafından hasta gözetim altında tutularak saptanabilmektedir. 2013 yılında İngiltere'de damardan beslenen hastalar üzerinde yapılan şu çalışmada, hastaların yüzde 4'ünde yeniden beslenme sendromunun geliştiği görülmüştür, ancak doktorlar risk altındaki hastaların sadece yarısını risk altında olarak tanımlamıştı. Yani yeniden beslenme konusunda daha çok araştırmaya ve net kriterlere ihtiyaç duyulmaktadır.

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Yeniden beslenme sendromu belirlenen bir hastaya yönelik tedavi sağlık profesyonellerinden oluşan nütrisyon ekibi tarafından yürütülür. Tedavi genel olarak hastada eksik görülen elektrotların enteral (tüple besleme) ya da parenteral (damar yolu ile besleme) verilmesi ile gerçekleşir. Eğer sendrom tespit edilmişse ekip tarafından belirlenen beslenme hızı düşürülmelidir.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Yeniden beslenme sendromunun prognozu (ilerleyişi) ve tamamen iyileşme süresi hastadan hastaya değiştiği ve tespitinde sorunlar yaşandığı için sendromun gerçek prevelansı bilinmemektedir. Ancak 2011 yılında Hollanda'da yapılan bir çalışmaya göre, denek alınan 178 hastanın 97'sinin sendrom için yüksek risk taşıdığı ve 14'ünde halihazırda sendromun geliştiği tespit edilmiştir.

Önlem Yöntemleri

Bu sendromdan korunmanın belirli ve kesin bir yolu yoktur. Risk faktörlerini azaltmak ve bilinçli bir şekilde yapılan yetersiz beslenme durumlarından uzak durmak temel korunma yollarıdır