Yaprakların Çoğu Neden Yeşildir? Sonbaharda Yaprakların Rengi Nasıl Değişir?

Bazılarımız için sonbaharı güzel kılan şey yapraklardaki renk değişimleridir. Yaprakların renkleri yeşilden sarıya, kızıla, kahverengiye ve bu renklerin arasındaki başka tonlara doğru değişirken görsel bir şölen oluşturur. Acaba bu değişimin ardındaki kimyasal olay nedir? Yapraklar öldükleri için mi renkleri değişir, yoksa yapraklar düşmeden önce bu muhteşem renklerin oluşmasını sağlayan kimyasal maddeler mi vardır?

İlkbahar ve yaz boyunca yapraklar, bitkilerin besin üretim fabrikası olarak görev yaparlar. Özellikle yeşil renkli kısımar yoğun bir şekilde Güneş'ten gelen ışınları alır, kimyasal enerjiye çevirir ve depolar (veya vücudun başka bir yerinde depolanmasını sağlar). Işıktan besin üretmeyi sağlayan bu yönteme "fotosentez" denir. Bitkilerin büyük bir kısmında bulunan "klorofil a" ve "klorofil b" isimli pigmentler sayesinde bu gerçekleştirilir. 

Wikipedia

Yaprakların Çoğu Neden Yeşildir?

Çünkü gözümüzün görebildiği ışığın dalga boyu spektrumu kabaca 400-700 nanometre arasındadır (biraz daha geniş olması da mümkündür). Bu, mordan kırmızıya kadar olan renk spektrumunun tamamına karşılık gelir. Bitki yapraklarında bulunan klorofil a, ışığın özellikle 400-500 nanometre (metrenin milyarda biri) dalga boyundaki ışığı soğururken, klorofil b 550-700 nanometre arasını soğurur. Geriye kalan, görebileceğiniz gibi, sadece 500-550 nanometre arasıdır. Bu kısım, geri yansıtılır. Bu, spektrumun "yeşil" renkteki dalga boyuna denk gelir. Bu sebeple yaprakların neredeyse tamamı yeşildir.

Tabii bitkilerin soğurmak üzere özelleştikleri ve evrimleştikleri dalga boyları farklılık gösterir. Örneğin karoten pigmentleri bitkilere sarı rengi verirken, ksantrofiller turuncu rengi verir. Ki zaten mevsimler arasındaki renk geçişi de, Güneş'ten gelen yoğun dalga boyunun mevsimlere bağlı olarak değişmesinden ötürü bazı pigmentlerin diğerlerinden daha fazla ön plana çıkmasıdır.

Sonbaharda Değişen Yaprak Renkleri...

Güz sırasında günlük alınan Güneş ışınları miktarı ve açısı, yazdakinden farklıdır. Bu sebeple fotosentez giderek yavaşlar, bu sırada klorofil pigmentleri parçalanmaya başlar. Bu nedenle yaprağın yeşil rengi azalır, diğer renkler ortaya çıkmaya başlar (çünkü fotosentez bunlar üzerinden sürdürülür ve farklı dalga boyları geri yansıtılır). Bu değişim, bazı diğer kimyasal değişimleri de tetikler.

Karotenoid adlı renk pigmentlerinin baskın olduğu durumlarda yaprakların sararıp turuncuya dönüştüğünü görürüz. Karotenoidler sarı, turuncu ve turuncu-kırmızı arası renk tonlarından sorumludur. Örneğin, beta-karoten maddesi havuçlarda turuncu rengin oluşmasını sağlayan maddedir.

Meltem Çetin Sever

Sonbaharı en ilginç kılan renklerden biri ise kırmızı tonlarındaki yapraklardır. Bunu sağlayan ise antosiyanin molekülleridir. Kırmızıya dönüşme, yaprakların ağaçlardan düşmeden hemen önce, antosiyanin pigmentlerinin aktif sentezi sonucu oluşur. Yani antosiyaninler yıl boyunca yapraklarda bulunmaz; güneş ışığı oranının azalmasıyla ortaya çıkar. Antosiyaninler çoğu pembe-kırmızı çiçeklerin, kırmızı meyvelerin (elma gibi) içerisinde bulunur ve ayrıca sonbaharda yaprakların kırmızı olmasından sorumludur. Yapraklarda oluşan kırmızı tonları, antosiyanin miktarına ve karotenoidlerin (hatta biraz klorofilin) ​​ne kadarının tutulduğuna bağlı olarak değişir. 

Meltem Çetin Sever

Bu nedenle yapraklar, renkten renge girer ve sonunda dallarından koparak ölürler. Bu sırada, bitkinin boşaltım işlemini de gerçekleştirmiş olurlar. Bitki, eğer mevsimsel olarak yapraklarını tamamen döken bir bitkiyse, kış boyu çıplak kalır ve depoladığı besinle idare eder; yazın yeniden ışınların miktarı ve açısı ile sıcaklığın uygun değerlere çıkmasıyla yaprak üretir. Bu döngü böyle devam eder.