Yalan Tespiti: Bilim İnsanlarına Göre, Örnek İfade Yöntemini Kullanan FBI ve Polis, Yanılıyor!

14 Ekim 2020 tarihli bir makaleye göre hem FBI hem de İngiliz polisi tarafından bir şüphelinin yalan söyleyip söylemediğini tespit etmek için kullanılan, yaygın olarak benimsenmiş bir sorgu yöntemi, aslında kullanıma uygun değil. Hatta bu yöntemin, yalancıların daha iyi yalan söylemesine yardım ettiğine dair kanıtlar bulunmakta.

Portsmouth Üniversitesi liderliğindeki araştırmacılar Örnek İfade yalan tespit yönteminin eleştirel bir analizini yaptı ve sonuçlar 14 Ekim 2020 tarihinde Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling'de yayınlandı.^[1] Bu yöntemin adalet arayışında tehlike yarattığı hakkında endişeler bulunmakta. Araştırmacılar, yöntemin uygulanmasının acilen gözden geçirilmesini istediklerini belirtiyorlar.

Yalan tespiti, her cezai soruşturmanın hayati bir parçasıdır. Yalanların tespit edilmesi genellikle zordur; çünkü uydurulmuş ve gerçek ifadeler arasında yalnızca küçük ve güvenilmez farklar vardır. Bu nedenle araştırmacılar, aldatmacalara karşı mevcut ipuçlarını büyütmek ve yalan tespiti performansını arttırmak için sorgu teknikleri geliştirmeye başladılar. Örnek İfade yöntemi, genellikle daha uzun ve detaylı ifadelerin, kısa ifadelere göre aldatmacaya karşı daha fazla ipucu barındırdığı anlayışına dayanmaktadır. Kullanılan birçok farklı yöntem olsa da Örnek İfade yöntemi giderek popülerleşmektedir.

Ancak araştırmacılar, Örnek İfade'nin yalan tespiti için umut verici bir araç olmasına rağmen uygulamada kullanıma henüz hazır olmadığını belirttiler. Portsmouth Üniversitesi Psikoloji ve Suç Davranışı'nda kıdemli öğretim görevlisi olan baş araştırmacı Cody Porter şöyle diyor:

Bana göre Örnek İfade yönteminin uygulamada kullanılması tehlikeli; çünkü Örnek İfade yönteminin doğru söyleyenleri daha fazlasını söylemek için desteklerken, yalan söyleyenleri de aynısını yapmak için desteklediğini gösteren birçok kaynak bulunmakta. Sonuç olarak yalan söyleyen biri ile doğru söyleyen birini ayırt etmek imkansız hale geliyor.

Bu zamana kadar ilk kez 2020 yılında Örnek İfade yalan tespit yönteminin eleştirel bir analizi yapıldı. Porter şöyle diyor:

Disiplin olarak araştırmada oldukça iyiyiz; ancak bazen bir adım geri gelip uygulamada neyin gerçekten faydalı olacağına bakmamız gerekiyor.

Önceki çalışmalardan elde edilen kanıtlara, farklı bağımlı ölçütlerin karışımına, tedavüldeki Örnek İfade yöntemlerinin farklılığına, teorik temelinin bulunmamasına ve gecikmenin görüşülen kişilerin hafıza performanslarına olan etkisine dayanarak, Örnek İfade yönteminin polis memurları ya da başka soruşturmacılar tarafından kullanılmaması gerektiğini savunuyoruz.

Bu haliyle Örnek İfade; yalancıları, doğru söyleyenlerle benzer uzunlukta ifadeler üretip ifadelerini daha inandırıcı göstermeye yönlendirerek ya da doğru söyleyenleri, doğru olmayan daha fazla bilgi üretmeye teşvik ederek soruşturmalara daha çok zarar verebilir.

Rapor, bunun yerine araştırmacıların yalan söyleyenleri ve doğru söyleyenleri aynı talimatları duyduklarında farklı sözel stratejiler benimsemeye teşvik eden araçlar geliştirebileceklerini ve böylece sözel davranışlarının daha az benzer olmasını sağlayabileceklerini ileri sürmektedir.