Spirulina Nedir? Hangi Besin Ögelerini İçerir? Takviye Olarak Alınmalı mı?

Yediğimiz gıdaların çoğu, aslında doğrudan ya da dolaylı olarak mikroorganizmalardan gelmektedir. Sonuçta elmanın büyümesi için ağaca gereken nitrojeni de toprağa mikroorganizmalar kazandırmaktadır; etin geldiği hayvana da besini sağlayan onlardır. Ama bugün bahsedeceğimiz besin, başlı başına ve kendi başına bir mikroorganizma kolonisi! Yani saf bir tek hücreli canlı: Spirulina!

Spirulinanın "tecuitlatl" adı ile antik Aztekler döneminde kullanıldığına dair bazı bulgular vardır.^{[11], [12]} Hatta litre başına 16 gram kabartma tozu, 2 gram potasyum nitrat, 1 gram deniz tuzu, 0.1 gram potasyum nitrat ve 0.0378 gram demir sülfat içinde, yaklaşık 8.5 pH ve 30 santigrat derecede kendiniz de yetiştirebilirsiniz.^[10] Ancak bu bakterilerin bir besin ögesi olarak yeniden popüler hale gelmesinde, NASA'nın astronotların tüketimi için spirulinanın uzayda yetiştirilebilmesini önermesinin büyük etkisi vardır.^{[6], [7]}

Bir siyanobakteri, yani mavi-yeşil alg olan "spirulina", tatlı ve tuzlu sularda yetişir ve buralardan toplanır. "Spirulina" diye tırnak içinde verdik, çünkü eskiden Spirulina cinsi olarak kabul edilen bu siyanobakteriler, günümüzde Arthrospira maxima ve Arthrospira platensis tür isimleriyle, Arthrospira cinsi altında sınıflandırılmaktadır.^[9] Fakat eski isimleri halen popülerliğini korumaktadır.^[8]

Siyanbakterilerin birçoğu, bitkiler gibi klorofil içerdiğinden dolayı fotosentez yaparak, ışık yardımıyla kendi besinini üretebilmektedir. Spirulina; çok az bir alanda, çok az bir suyla üretilebildiği ve genelde toz veya besin takviyesi şeklinde tüketildiği için kullanım kolaylığı da sağlamaktadır.

Vegan Tarifler

Spirulinanın Besin Değeri Ve Sağlığa Etkileri

Spirulina, oldukça popüler bir bitki bazlı besin takviyesi olduğu için olası sağlık etkileri üzerinde birçok araştırma yapılmıştır.^{[1], [2], [3]} Kuru spirulina içerisinde %5 su, %24 karbonhidrat, %8 yağ, %60 kadar da protein bulunmaktadır.^{[4], [5]} USDA'nın (Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı) gıda veritabanında paylaştığı değerlere göre bir yemek kaşığı (7 gram) spirulina şu besin değerlerine sahiptir:

• 20 kalori
• 4.02 g protein
• 1.67 g karbonhidrat
• 0.54 g yağ
• 8 mg kalsiyum
• 2 mg demir
• 14 mg magnezyum
• 8 mg fosfor
• 95 mg potasyum
• 73 mg sodyum
• 0.7 mg C vitamini

Bunların yanında spirulina, antioksidan içerikleriyle de öne çıkmaktadır. Antioksidanlar hücresel düzeydeki oksidatif stresi azaltarak hücreleri ve DNA'yı serbest radikallerin zararlı etlilerinden koruyan bileşiklerdir. Spirulinadaki ana antiooksiddan bileşik fikosiyanindir. Bu madde, aynı zamanda spirulinaya mavi-yeşil rengini verir.

Spirulina Hapları Kullanılmalı mı?

Kimilerince spirulina B₁₂ vitamini kaynağı olarak pazarlansa da, spirulina içerisinde B12 vitamini bulunmaz ve bu nedenle bu siyanobakteriler (ve onlardan üretilen haplar) bir B12 vitamini kaynağı olarak kullanılmamalıdır. Bu canlılar içerisinde B12 vitamini değil, "sahte B12 vitamini" olarak bilinen Coα-[α-(7-adenil)]-Coβ-siyanokobamid bulunmaktadır. Bu vitamin, insanlarda biyolojik olarak inaktiftir, yani kullanılamaz - ki 2009 yılında vejetaryen diyetler hakkında görüş bildiren Amerikan Diyetetik Derneği, spirulinanın B12 kaynağı olarak kullanılmaması gerektiğini vurgulamıştır.^[15] Benzer şekilde, akademik literatür de spirulinayı bir B12 vitamini kaynağı olarak görmemektedir.^{[13], [14]}

İçerdiği faydalı bileşiklerle spirulinanın "kötü" (LDL) kolesterolü düşürdüğü ve bu yüzden kalp hastalıkları riskini düşürdüğü, antioksidan içeriği yüksek olduğu için kanseri önleyici özellikte olduğu ve kan basıncını düşürdüğü yapılan kllinik çalışmalarca gösterilmiştir. Ancak ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri, spilunanın insanlardaki herhangi bir sağlık durumunu takviye edici olarak önerilebilmesi için yeterince akademik çalışma olmadığını vurgulamaktadır; yani spirulinanın insanlar için gerçekten bir faydası olup olmadığını söylemek için daha fazla araştırma gerekmektedir.^[16]

Hatta düzgün şartlar altında üretilmeyen spirulina tabletlere, siyanobakterilerce üretilen mikrosistin isimli toksin bulaşabilmekte ve bu hapları tüketenlerde ishal, gaz, baş ağrısı, kas ağrısı, yüz kızarması ve terleme gibi semptomlara sebep olabilmektedir.^{[21], [23]} Uzun süreli kullanımda karaciğer hasarına yol açabilmektedir.^[22] Bu şekilde kontamine olmuş haplar, çocuklarda ve gebe kadınlarda ölüme neden olabilmektedir.^[16] Benzer şekilde, fenilketonuri hastalığı olan kişiler, yüksek fenilalanin içerebilen bu haplardan uzak durmalıdır.

Buna karşılık, yapılan çalışmalar spirulinanın, besi hayvanlarına besin kaynağı olarak verilebileceğini göstermektedir: Tavuklar gibi küçükbaş hayvan yemlerinin %10 kadarı, bıldırcın gibi kuşların besinlerini %4 kadarı spirulina olabilir.^{[17], [18]} Ayrıca domuz ve tavşan yemlerine de spirulina %10 oranında karıştırılabilir.^{[19], [20]}