SARS-CoV-2 Taşıyıcılarının %86'sı Fark Edilmiyor Olabilir!

Science dergisinde yayımlanan 16 Mart tarihli bir makaleye göre SARS-CoV2 pozitif kişilerin çok küçük bir kısmı fark ediliyor olabilir. Çin, ABD ve İngiltere'den yedi araştırmacının künyesini taşıyan makaleye göre, fark edilmeyen vakalar virüsün küresel düzeyde hızlı yayılımını açıklıyor.

Araştırmacıların Çin'deki 375 şehir için 10 Ocak - 23 Ocak tarihleri arasındaki vaka sayıları, kitlesel hareketlilik, hastalığın kuluçka dönemi, bulaştırıcılık süresi gibi birçok parametreyi bir araya getirdikleri ve salgının yayılımıyla uyumlu çeşitli matematiksel modellerden ulaştıkları sonuçları klinik çalışmalardan elde edilen verilerle kıyaslayarak ulaştıkları sonuçlara göre, fark edilmeyen virüs taşıyıcıları, fark edilenlerden kat kat fazla. Öyle ki, gerçekte enfekte insanların ancak %14'ünün fark edilebildiği tahmin ediliyor.

Araştırmada elde edilen sonuçlarda hastalığın temel bulaşıcılık kat sayısı (R₀) 2,38 olarak hesaplanırken araştırmacılar bunun diğer çalışmalarda elde edilen 2,2 değerine çok yakın olduğuna dikkat çekiyorlar. Diğer yandan hastalığın kuluçka süresi ve bulaştırıcılık süreleri sırasıyla 3,69 ve 3,48 gün olarak hesaplanmış ve bunlar da klinik saha çalışmalarıyla uyumlu görünüyor. Ayrıca bu sonuçlara göre, daha önceden de tespit edildiği gibi, kısmen nadir de olsa virüs, hastalık semptomlar ortaya çıkmadan önce de bulaşabiliyor.

Tüm enfekte kişilerin "kayıt altına alınmış, enfeksiyon bulguları gösterenler" ve "kayıt altına alınmayanlar" olarak iki kategoride modellenebileceği öne sürülen çalışmada 10 Ocak - 23 Ocak aralığı ise bu dönemde Çin'deki kurumsal ve sosyal kısıtlamaların çok az olması nedeniyle tercih edildi.

Araştırmada kayıt altına alınmamış ve birçoğu enfeksiyon bulgusu göstermediği tahmin edilen vakaların kayıt altında alınmış hastaların %55'i kadar bulaştırıcılık gösterdiği belirtiliyor. Bu bilgi, enfeksiyon bulgusu göstermeyen olgular için bulaştırıcılık riskini neredeyse yarı yarıya azaltıyor gibi görünse de aslında kayıt altına alınmamış kişilerin toplam sayısı göz önüne alındığında tablo daha korkutucu bir hâle geliyor:

(..) çok daha büyük sayıları nedeniyle kayıt altına alınmamış enfeksiyonlar kayıt altına alınmışların %79'unun kaynağıydı.

Ayrıca bu vakaların fark edilip izole edilmelerinin önemi üzerinde de duruluyor:

Kayıt altına alınmamış vakalar çıkarıldığında tüm Çin'deki kaydedilmiş vaka sayısının %78,8 ve Wuhan'daki kaydedilmiş vakaların %66,1 azalacağı sonucuna ulaşıyoruz.

Çalışmada ayrıca 23 Ocak'tan sonrası, yani Çin'de geniş kapsamlı önlemler alındıktan sonraki dönem için de modelleme önerileri sunuluyor. Modelleme önerilerinde sosyal mesafelendirme ve kişisel karantina gibi koruyucu davranış alışkanlıkları, Çin'deki seyahat kısıtlamaları, maske tedariği, toplumsal farkındalık gibi birçok salgın baskılama uygulamaları hesaba katıldı. Araştırmacılar, alınan önlemler sonrası kayıt altına alınmış hastaların efektif üreme katsayısının (R_e) kademeli olarak 0,99'a kadar düşmüş olabileceği tahmininde bulunuyorlar.

Bu önemli bir sayı çünkü hastalığın efektif üreme katsayısının 1'in altına düşürülmesi sağlık sistemlerini zorlayan yeni vaka yükünün hafifletilmesi için kritik bir eşik. Hastalığın kuluçka ve bulaştırıcılık süresinde istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik olmazken bulaştırma katsayılarının ve kayıt altına alınma oranlarının ciddi şekilde artmasının bunda etkili olduğu düşünülüyor.

Sonuç

Araştırmacılar bu şekilde bazı önemli soruları yanıtladıklarını düşünüyorlar. Öncelikle, makaleye göre küresel bir salgın oluşmasında kayıt altına alınmamış, muhtemelen hastalık bulgusu göstermeyen veya çok az gösteren enfekte kişilerin büyük bir pay sahibi oldukları şüphesi doğrulanıyor.

İkincisi, hastalığa karşı sağlık otoritelerince tavsiye edilen sosyal ve kurumsal önlemlerin işe yararlığı, Çin'deki 375 şehirden elde edilen önlemler öncesi ve sonrasını gösteren verilerle adeta sınanarak kanıtlanmış oluyor.

Üçüncüsü de, son günlerde Dünya Sağlık Örgütü'nün resmî olarak vurguladığı testlerin arttırılması önerisi makale yazarlarınca tasdik ediliyor ve test uygulanan insan sayısının artmasının ve enfekte kişilerin kayıt altına alınmasının salgının sınırlandırılmasında ne kadar önemli olduğu vurgulanıyor.