Ruh Sağlığınız Hakkında ChatGPT ile Konuşmadan Önce Bilmeniz Gerekenler Neler?

Freddie Chipres, dışarıdan bakıldığında “şükredecek çok şeye sahip” gibi görünen, hayatının kenarlarında dolaşan melankoliyi bir türlü üzerinden atamıyordu. Zaman zaman, özellikle evden çalıştığı dönemlerde, kendini yalnız hissediyordu. Evli, 31 yaşındaki ipotek danışmanı, bir şeylerin ters gittiğini düşünüyordu: Depresyonda olabilir miydi?

Chipers, terapiste gidip olumlu deneyimler yaşayan arkadaşlarını tanıyordu. Bu fikre her zamankinden daha açıktı ama bu aynı zamanda birini bulmayı ve randevu almayı gerektiriyordu. Aslında tek istediği, ruh sağlığı hakkında biraz geri bildirim almaktı.

İşte o zaman Chipers, şaşırtıcı derecede sohbet tarzında yanıtlar veren yapak zekâ destekli bir sohbet robotu olan ChatGPT'ye yöneldi. Sohbet botunun aralık ayında yayımlanan en son sürümünün ardından ChatGPT’nin yalnızca resmî yazılar yazmak ya da çeşitli konularda araştırma yapmak için değil, aynı zamanda ruh sağlığıyla ilgili sorunları ele almak için de yararlı olabileceğini öne süren birkaç YouTube videosu izledi.

ChatGPT bu amaçla tasarlanmamıştı, bu da insanların onu geçici bir terapiste dönüştürmesi durumunda neler olacağı sorusunu gündeme getirdi. Sohbet botu ruh sağlığı konusunda bilgili olsa ve empatiyle yanıt verebilse de kullanıcılara belirli bir ruh sağlığı rahatsızlığı teşhisi koyamaz ya da güvenilir ve doğru bir şekilde tedavi detayları sağlayamaz.

Neticede bazı ruh sağlığı uzmanları, ChatGPT'den yardım isteyen kişilerin hayal kırıklığına uğrayabileceği, yanlış yönlendirilebileceği ya da sohbet botuna güvenerek gizliliklerini ihlal edebileceği konusunda endişeli.

ChatGPT'yi bünyesinde barındıran OpenAI şirketi, Mashable'ın bu endişeler hakknıda spesifik sorularına cevap vermeyi reddetti. Bir sözcü, ChatGPT'nin uygunsuz istekleri reddetmek ve belirli türdeki güvenli olmayan ve hassas içerikleri engellemek üzere eğitilmiş olduğunu belirtti.

Chipers'in deneyimine göre sohbet botu, mesajlarına hiçbir zaman uygunsuz yanıtlar vermedi. Tam tersine, ChatGPT'nin son derece yararlı olduğunu gördü. Başlangıçta Chipers, farklı terapi stillerini Google'da araştırdı ve olumsuz düşünce kalıplarını tipik olarak belirlemeye ve yeniden şekillendirmeye odaklanan Bilişsel Davranışçı Terapi (CBT) yönteminden en fazla yarar sağlayacağına karar verdi. ChatGPT'ye, bir CBT terapistinin yapacağı gibi sorularına yanıt vermesi için komut verdi. Sohbet botu bunu yerine getirmesine rağmen profesyonel yardım almasını da hatırlattı.

Chipers, sohbet botunun, moralini yükseltmek için yürüyüş yapmak, minnettarlık pratiği yapmak, hoşlandığı bir aktiviteyle ilgilenmek ve meditasyon ile yavaş, derin nefes alma yoluyla sakinlik bulmak gibi onun "iyi" ve "pratik" olarak tanımladığı tavsiyeleri ne kadar hızlı sunduğuna hayran kaldı. Bu tavsiyeler, onun ihmal ettiği şeyleri hatırlatıyordu. ChatGPT, Chipers'in uzun süredir süredir yapmadığı meditasyon pratiğine yeniden başlamasına yardımcı oldu.

ChatGPT'nin, karşılaştığı birçok ruh sağlığı web sayfası gibi reklamlar ve ortaklık bağlantılarıyla onu bombardımana tutmamasını takdir etti. Chipres ayrıca bunun pratik ve kullanışlı olmasını ve başka bir insanla konuşuyormuş hissini simüle etmesini de beğendi; bu özellik, ChatGPT’yi ruh sağlığıyla ilgili tavsiyeler için internette gezinmekten belirgin biçimde ayırıyordu.

Chipres "Sanki biriyle sohbet ediyormuşum gibi. Karşılıklı konuşuyoruz," diyor ve bir an için farkında olmadan ChatGPT'yi bir kişi olarak nitelendiriyor. "Bu şey dinliyor, söylediklerime dikkat ediyor... Ve buna göre bana cevaplar veriyor."

Chipres'in deneyimi, profesyonel danışmanlık veya terapiye erişemeyen veya erişmek istemeyen kişiler için cazip gelebilir ancak ruh sağlığı uzmanları ChatGPT'ye temkinli yaklaşmaları gerektiğini söylüyor.

ChatGPT Bir Terapist Olarak Tasarlanmadı ve Size Tanı Koyamaz

ChatGPT çok fazla metin üretebilse de bir terapistle etkileşim kurma sanatına henüz yaklaşamamaktadır. Konuşmaya dayalı yapay zekâyı inceleyen klinik psikolog ve epidemiyolog Dr. Adam S. Miner, terapistlerin bir danışanın sorusuna yanıt verirken sık sık "Bilmiyorum!" diyebildiklerini, oysa her şeyi bilir gibi görünen bir sohbet robotunun tam tersi bir tutum sergilediğini söylüyor.

Chipers'in deneyimi, profesyonel danışmanlığa ya da terapiye ulaşamayan veya buna yönelmek istemeyen kişiler için cazip gelebilir ancak ruh sağlığı uzmanları, ChatGPT'ye bu amaçla başvururken temkinli olunması gerektiğini söylüyor. Sohbet botunu ruh sağlığı konularını konuşmak için kullanmadan önce bilmeniz gereken üç önemli nokta bulunuyor.

Miner şöyle diyor:

Bu dil makinelerinin inanılmaz derecede güçlü ve etkileyici, ancak hâlâ kusurlu ve her duruma uygun olmayan verilerle eğitilmiş yazılım programları olduklarını bilerek beklentilerimizde gerçekçi olmalıyız. yaşanan sıkıntılar hakkındaki hassas konuşmalar için geçerlidir.

Dr. Elena Mikalsen, San Antonio'daki The Children's Hospital'da pediatrik psikoloji bölümünün başkanı. Yakın zamanda ChatGPT'ye her hafta hastalarından aldığı soruların aynısını sormayı denedi. Mikalsen, her seferinde sohbet botundan bir tanı almaya çalıştığında ChatGPT bunu reddetti ve bunun yerine profesyonel yardım önerdi.

Bu durum, tartışmaya açık olsa da iyi bir haber olarak görülebilir. Sonuçta ideal olarak bir tanı, kişinin özel tıbbi geçmişi ve deneyimlerine dayanarak bu kararı verebilecek bir uzman tarafından konulmalıdır. Bununla birlikte Mikalsen, tanı bekleyen kişilerin çevrim içi ortamda çok sayıda klinik olarak doğrulanmış tarama aracının mevcut olduğunun farkında olmayabileceğini söylüyor.

Örneğin, Google mobil aramasında "klinik depresyon" ifadesi, kişinin depresyon düzeyini belirlemeye yardımcı olabilecek PHQ-9 olarak bilinen bir tarama aracına hemen yönlendirir. Bir sağlık uzmanı bu sonuçları inceleyebilir ve kişinin sonraki adımlarına karar vermesine yardımcı olabilir. ChatGPT ise intihar düşüncelerine doğrudan atıfta bulunduğunda 988 İntihar ve Kriz Yaşam Hattı ile Kriz Mesaj Hattı'nın iletişim bilgilerini sunmakta, bu tür ifadelerin içerik politikasını ihlal edebileceğini belirtmektedir.

ChatGPT Ruh Sağlığı Konusunda Bilgili Olabilir Ancak Her Zaman Kapsamlı ya da Doğru Değildir

Mikalsen, ChatGPT'yi kullandığında sohbet botunun zaman zaman hatalı bilgiler sunduğunu fark etti (Diğerleri, ChatGPT'nin yanıtlarını, silahsızlandırıcı bir güvenle sunduğu gerekçesiyle eleştirdi). Mikalsen, çocukluk çağı obsesif kompulsif bozukluğunun tedavisi hakkında soru sorduğunda, ChatGPT ağırlıklı olarak ilaç tedavisine odaklandı; oysa klinik kılavuzlar, bilişsel davranışçı terapinin belirli bir türünün altın standart olduğunu açıkça belirtmektedir.

Mikalsen ayrıca, doğum sonrası depresyonla ilgili bir yanıtta doğum sonrası anksiyete ve psikoz gibi daha ağır durumlara değinilmediğini gözlemledi. Buna karşılık Mayo Clinic'in bu konudaki açıklayıcı metni, söz konusu bilgileri içermekte ve ruh sağlığı yardım hatlarına bağlantılar sunmaktadır.

ChatGPT'nin klinik bilgiler ve resmi tedavi kılavuzlarıyla eğitilip eğitilmediği net değildir ancak Mikalsen, sohbet botuyla yapılan konuşmaların büyük ölçüde Wikipedia'da gezinmeye benzediğini ifade etmiştir. Genel ve kısa bilgi paragrafları, Mikalsen'de ChatGPT'nin ruh sağlığı konusunda güvenilir bir kaynak olmaması gerektiği hissini uyandırmıştır. "Genel eleştirim bu," diyor. "Google'dan bile daha az bilgi veriyor."

Ruh Sağlığı Desteği için ChatGPT'ye Alternatifler Var

Ruh sağlığı üzerine araştırmalar yapan tıp antropoloğu Dr. Elizabeth A. Carpenter-Song, bir e-postasında insanların ChatGPT gibi bir teknolojiye yönelmesinin tamamen anlaşılır olduğunu belirtmiştir. Araştırmaları, insanların özellikle dijital ruh sağlığı araçlarının sürekli erişilebilir olmasına ilgi duyduklarını ve bunu adeta "ceplerinde bir terapist" varmış gibi algıladıklarını ortaya koymaktadır.

Kendisi Dartmouth College Antropoloji Bölümü'nde araştırma doçenti olan Carpenter-Song şöyle yazmıştır:

ChatGPT gibi teknolojiler de dahil olmak üzere teknoloji, ruh sağlığı için yanıt ve potansiyel destek sunan, erişim engeli düşük bir yol gibi görünüyor. Ancak karmaşık sorunlara ‘sihirli bir çözüm’ gibi görünen her yaklaşıma karşı temkinli olmalıyız.

Carpenter-Song, araştırmaların dijital ruh sağlığı araçlarının "bir bakım yelpazesinin" parçası olarak en iyi şekilde kullanıldığını gösterdiğini belirtti.

ChatGPT'ye benzer bir konuşma bağlamında daha fazla dijital destek arayanlar, ücret karşılığında yapay zeka destekli terapi sunan Woebot ve Wysa gibi ruh sağlığı için özel olarak tasarlanmış sohbet robotlarını düşünebilirler.

Ayrıca çevrim içi ortamda destek ve cesaret arayan kişiler için dijital akran destek hizmetleri de mevcuttur. Bu hizmetler, bireyleri duyarlı ve yargılayıcı olmayan bir şekilde dinlemeye hazırlıklı kişilerle buluşturur. Circles gibi bazıları ücretli iken, TalkLife ve Koko gibi diğerleri ücretsizdir (Wisdo'ya, anlaşmalı bir işveren veya sigorta aracılığıyla ücretsiz erişim de mümkündür). Ancak bu uygulamalar ve platformlar geniş bir yelpazede yer almakta olup ruhsal hastalıkları tedavi etmeyi amaçlamamaktadır.

Genel olarak Carpenter-Song dijital araçların; ruh sağlığı hizmetleri, barınma ve istihdam gibi diğer destek biçimleriyle birlikte kullanılmasının, "insanların anlamlı bir iyileşme için fırsatlara sahip olmalarını sağlamak" açısından gerekli olduğuna inanmaktadır.

Carpenter-Song, şu açıklamalarda bulundu:

Bu araçların hangi koşullarda, kimler için ve nasıl yararlı olabileceğini daha iyi anlamamız ayrıca sınırlılıklarını ve olası zararlarını görünür kılma konusunda dikkatli olmamız gerekiyor.