Refsum Hastalığı Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?

Refsum hastalığı, yağ asitlerinin defektif peroksizomal alfa oksidasyonu sonucunda ortaya çıkan, nadir görülen otomozal resesif geçişli bir hastalıktır. Fitanik asit, et ve süt ürünleri başta olmak üzere hayvansal kaynaklarda bulunan bir yağ asitidir. Fitanik asit normal koşullarda peroksizomlarda alfa oksidasyon ile yıkılmaktadır. Genetik bozukluklar, peroksizomların işlevini bozar ve fitanik asitin yıkılmasına engel olarak aşırı birikimine neden olur. Hastalığın semptomları fitanik asitin birikiminden dolayı oluşmaktadır. Hastalığın klasik ve yetişkin tip olmak üzere iki formu bulunmaktadır.^[1]

Belirti ve Bulgular

Refsum hastalığının semptomlarının başlangıcı 7 aydan 50 yaşa kadar değişebilmektedir. Asemptomatik olgulara dikkat edilmelidir. Retinitis pigmentosa, yani retina hastalıkları erken klinik bulgular arasında yer almaktadır. Hastaların yaklaşık %30'unda kısa metakarplar ve metatarslar bulunmaktadır. Kısa metatarslar çoğunlukla ayağın dördüncü parmağındadır.

Hastalığın semptomları şunlardır:^[2]

• Retinitis pigmentosa,
• Ataksi (kas koordinasyonunda bozulmalar),
• Anozmi (doğuştan gelen tat ve koku alma bozuklukları),
• Duyusal nöropati,
• İşitme kaybı,
• İktiyozis (balık pulu hastalığı),
• Kısa metakarp ve metatarslar,
• Kardiyak aritmiler ve kardiyomiyopati.

Health Jade

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Refsum hastalığına sahip bireylerin %90'ından fazlasında PHYH tarafından kodlanan fitanoil-Coa hidroksilaz enzim eksikliği görülmektedir. Hastaların %10'undan azında ise PEX7 tarafından kodlanan PTS2 reseptörü eksikliği bulunur.

Refsum hastalığı otozomal resesif geçişli bir hastalıktır. Refsum hastalığına sahip birinin her bir kardeşinin hastalıktan etkilenme olasılığı %25, asemptomatik taşıyıcı olma olasılığı %50 ve hastalıktan etkilenmeme olasılığı %25'tir. Hastalıktan etkilenen bireyde PEX7 veya PHYH patojenik varyantları tanımlanmışsa, risk altındaki diğer akrabalar için taşıyıcı testi ve yüksek risk altındaki gebelikler için doğum öncesi tanı mümkündür.^[2]

Teşhis Yöntemleri

Refsum hastalığının tanısının koyulabilmesi için önce plazmadaki fitanik asit konsantrasyonunun ölçümü ve ardından moleküler genetik testler yapılması gerekir. Gerekli durumlarda enzim analizleri de yapılabilir. Plazmadaki fitanik asit konsantrasyonlarının 200 µmol/L'nin üzerinde görülmesi önemlidir. Tanının kesinleştirilmesi için fitanil-Coa hidroksilaz enzimini kodlayan PHYH'deki ya da PTS2 reseptörünü kodlayan PEX7'deki bialelik patojenik varyantları tanımlamak için genetik testler kullanılır.^[3]

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Diyet ile fitanik asitin alımının sınırlandırılması semptomların azaltılmasına yardımcı olmaktadır ve böylece plazma fitanik asit konsantrasyonları %50 ile %70 oranlarında düşürülebilmektedir. Fitanik asit düzeylerindeki bu azalma iktiyoz, duyusal nöropati ve ataksi semptomlarını geçirebilmektedir. Fitanik asit de dahil olmak üzere depolanmış lipidlerin plazmaya mobilizasyonunu önlemek için yüksek enerjili bir diyet gereklidir. Uzun süre açlıktan ve ağırlık kaybından kaçınılmalıdır. Oral beslenme sınırlandırılmışsa nazogastrik tüp ile düşük fitanik asitli bir beslenme yapılabilir. Damardan beslenme endike olduğunda ise ketozisin önlenmesi ve kan glikozunun izlenmesi tedavinin bir parçasıdır. İktiyoz için nemlendirici krem tedavileri uzmanlar tarafından önerilmektedir. Kardiyak hastalıklar için gerekli farmakolojik tedaviye başlanılmaktadır ve süreç boyunca düzenli kardiyolog takibi vurgulanır.^[2] Sürecin uzman diyetisyen eşliğinde takip edilmesi hastanın yaşam standartlarını yükseltmektedir.

Müddet Tahminleri (Prognoz)

Tedavi edilmeyen veya tedaviye uyum göstermeyen hastalarda prognoz kötüdür. Aritmiler en sık görülen ölüm nedenleri arasındadır. Terapötik plazma değişimi ve sıkı diyet takibi ile prognoz iyileştirilebilir. Erken tanı koyulan ve tedaviye başlanılan hastalarda, plazmada fitanik asidin düşürülmesiyle iktiyoz, ataksi ve kardiyak aritmilerde iyileşme görülebilir. İşitme ve görme kayıpları geri döndürülemez fakat ilerlemesi durdurulabilir.^[4]

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Hastalığın prevelansı düşüktür. Literatürde, prevelansına dair herhangi bir tahmin bildirilmemiştir ve tanımlanan hastaların çoğunun hastalığın farkındalığının yüksek olduğu Birleşik Krallık ve Norveç'te olması, bilinen prevelansın daha yüksek olabileceğini akıllara getirmektedir.^[4]

Önlem Yöntemleri

Refsum hastalığı otozomal resesif geçişli bir hastalık olduğu için akraba evliliklerinin önlenmesi hastalığın görülme riskini düşürebilir.

Etimoloji

Hastalığın ismi Norveçli nörolog Sigvald Bernhard Refsum'dan gelmektedir.