Othello Sendromu Nedir? Hastalık Derecesinde Kıskançlık, İnsan İlişkilerini Nasıl Etkiliyor?

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

Othello Sendromu (OS), "ölümcül kıskançlık" veya "sanrılı kıskançlık" olarak da bilinir ve "sadakatsizlik" veya "aşırı kıskançlık yanılsaması" ile karakterize edilen bir psikotik bozukluktur. Bu kişiler, ellerine herhangi bir kanıt veya dayanak olmamasına rağmen, eşleri veya cinsel partnerlerinin kendilerine karşı sadakatsiz olduklarına yönelik saplantılı düşüncelere sahiptirler.^[1] Ancak bu sendromda bu kişiler sadece bu düşüncelere sahip olmakla kalmazlar, aynı zamanda sosyal olarak kabul edilemez (eşlerini dövmek, cinayet işlemek, vb.) ve anormal davranışlar (sürekli tedirgin olmak, eşlerini takip etmek, vb.) da sergilerler. Bu nedenle Othello Sendromu, sanrılı bozuklukların bir alt kategorisi olarak değerlendirilmektedir.^[1]

Bu hastalığın temelinde, hastanın olmak istediği şey ile, gerçekte olduğunu düşündüğü şey arasındaki tutarsızlıktan kaynaklı ortaya çıkan yetersizlik bulunur.^[1] Bu kişiler, belli bir düşünceye aşırı değer verirler; ancak buradaki aşırılık, "aslen kabul edilebilir veya anlaşılabilir olan bir fikre mantık sınırlarının ötesinde bir boyutta değer vermek; fikre direnç gösterememe; o fikri araştırmaya var oluşsal bir önem atfetme; partnere büyük zararlar verme pahasına partnerin sadakatini koruma ve ispatlama çabası" anlamındaki bir aşırılıktır. Aşırı değer verilen fikirler, kişinin kendi zihninde üretilen fikirlerdir ve kişinin egosunun talep ettikleriyle veya kişinin özimgesiyle uyumlu bir doğaya sahiptir (egosintoniktir); aslında rasyonel sorgulamayla değiştirilebilirler fakat birey, genellikle bu sorgulamayı yapmaktan kaçınır.

Genellikle, başka bir yerleşik psikotik hastalığın belirtisi olarak ortaya çıkabilen, en yaygın psikoz paranoyak durumlardan biridir. Yani, duygusal bir psikoz, psikopati ve epilepsi, demans ve alkolizm gibi bazı tıbbi, psikiyatrik veya nörolojik bozuklukların yanı sıra organik durumların da bir özelliği olarak ortaya çıkabilir. Eğer Othello sendromu, yani sadakatsizlik sanrıları; şizofreni, depresif hastalık veya organik bir psiko-sendrom gibi başka bir ruhsal bozuklukla ilişkili olarak ortaya çıkarsa, temelinde var olan hastalığın semptomları da mevcut olarak görülür.^{[2], [3]} Özellikle de bu türden bir ölümcül kıskançlıkta intihar düşünceleri yaygındır.

californiahealthline.org

Belirti ve Semptomlar

Partnerin sadakatine dair şüpheler ortaya çıktığında, bunlar kısa bir süre içinde hastanın düşündüğü tek şey haline gelir. Partnerin sorgulanması, işe tekrar tekrar telefon görüşmesi ve sürpriz ziyaretler, takip etme davranışı, evde veya işte kayıt cihazları kurma veya partneri takip etmesi için özel bir dedektif tutulması gibi belirli davranışlar, ortada bir sadakatsizliğin olup olmadığını belirlemeye çalışan hasta tarafından sergilenir. Kıskanç bireyler, partnerin kıyafetlerini ve eşyalarını aramak, günlükleri ve diğer iletişim yöntemlerini (e-posta, kısa mesajlaşma) incelemek veya cinsel aktivite kanıtı için yatak çarşaflarını, iç çamaşırlarını ve hatta cinsel organları incelemek gibi sert ve saplantılı önlemler alabilir.

Genellikle başka bir hastalık ile birlikte semptomları görüldüğü için ayırt etmesi zordur fakat temel bazı semptomları bulunmaktadır:^{[2], [3], [4]}

• Hastalığın temel özelliği, cinsel partnerin/eşin aldatma yanılsamasıdır. Her ne kadar tutarlı ya da geçerli bir neden olmasa da Othello Sendromlu bir hasta, partnerinin sadakatsizliği ile ilgili somut kanıtlara dayanmayan bir dizi mantıksız düşünce, duygu, takıntı, sanrı veya bunların kombinasyonunu geliştirir.
• Hastalar, eşe yönelik sözlü ve fiziksel istismar uygulayabilir.
• Hasta, partnerine psikolojik şiddet uygular. Bu şiddet; partnerini sorgulama ve takip etme gibi davranışlar ile gerçekleşebilir.
• Othello Sendromu ile bağlantılı özellikler arasında sinirlilik ve ümitsizlik ile beraberinde gelen saldırganlık bulunur.
• Hastanın partnerine yönelik yüksek şiddet uygulama riski ve diğer suç eylemleri riski yüksektir. Hatta cinayet ve intihar riski de bulunmaktadır.
• Prodromal küçük kıskançlık öyküsü olsa da herhangi bir akıl hastalık geçmişinin olmasına gerek yoktur.
• Şüpheler zamanla artmaya başlar ve semptomlar gitgide daha belirgin hale gelir.

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Othello sendromu; psikoloji, çevre ve kişilik ile bağlantılıdır. Şimdiye kadar yapılan çalışma ve araştırmalara göre kalıtımsal ve çevresel faktörlerin arasındaki etkilerin ayrımını yapmak mümkün olmamıştır. Fakat literatürdeki vakaların en az %30’u, biyolojik temeli tam olarak anlaşılmasa da, aldatma sanrılarının nörolojik bir temelini göstermektedir.^[13] Ayrıca, biyolojik nedeni hala araştırılmaktadır; fakat birçok farklı psikolojik rahatsızlık ile birlikte ortaya çıktığı için net bir sonuç elde edilememiştir.^{[2], [3], [5]}

Genellikle Othello Sendromu, görülen sanrılı kıskançlığın nedenini belirlerken, bir yandan da frontal lob disfonksiyonu sorgulanır. Bunun yanı sıra, geleneksel olarak patolojik kıskançlığın, psikodinamik bir çerçeve içinde ortaya çıktığı anlaşılmıştır ve özellikle temel bir yetersizlik duygusunun ve bununla bağlantılı bir güvensizlik duygusunun varlığına vurgu yapılmıştır. Kretschmer'in 1942 tarihli kıskançlık şemasına göre:^[2]

Hastalar, varlıklarının merkezinde bir nokta, aşırı duyarlı, sinirsel bir kırılganlık, gömülü bir odaklanma ve eski bir aşağılık hissi sergiliyor.

Bu aşağılık duygular, belli olay ya da olaylar ile tetiklenerek harekete geçirebilir ve bu duruma anksiyete, güvensizlik ve aşırı duyarlılık eşlik edebilir. Egoya yönelik bir tehdit algılanır ve bu durumun savunulması gerekir bunun sonucunda da kıskançlık kendini gösterme eğilimindedir. Bu da yansıtma mekanizması ve sadakatsizlikle suçlanan eşe yansıtılan "yetersizlik" tarafından ele alınır. Yetersizlik duyguları; eşcinsellik, kişinin kendi sadakatsizliği, hastanın konumu ve prestijine yönelik bir tehdit hissi ile bağlantılı olabilir.^[2]

Graff-Radford tarafından gerçekleştirilen çalışmaya göre; manyetik rezonans görüntüleme analizinde, Othello Sendromlu nörodejeneratif hastalar, özellikle dorsolateral frontal loblarda daha fazla gri madde kaybı göstermiştir. Ayrıca, başka bir çalışmada tek foton emisyonlu bilgisayarlı tomografide sağ frontal lob hipometabolizması ile ilişkilendirilmiştir. Frontal lob lezyonlarının geleneksel olarak kişinin çelişkili kanıtlar karşısında algısal bozulmaları bütünleştirme ve düzeltme konusundaki yetersizliğini kolaylaştırdığı bilindiğinden, frontal lob disfonksiyonu OS'de görülen sanrısal kıskançlığın nedenini tanımlamada önemli olabileceğini vurgulamışlardır.^[5]

Teşhis Yöntemleri

Yapılan çalışmalara göre teşhis yöntemleri de farklılık göstermektedir. Farklı ruhsal hastalıklar ile ortaya çıktığı için Othello Sendromunu teşhis etmek zordur. Örneğin Mullen, 1990 yılında bu hastalığın 4 özelliğini şöyle tanımlamıştır:^[6]

• Kıskançlıkla birlikte veya kıskançlık öncesinde, zihinsel bir problem ortaya çıkar.
• Bu zihinsel sorunun, kıskançlıkla bir arada kendini göstermeye devam eder.
• Ölümcül kıskançlığın gidişatı, altta yatan diğer hastalığın gidişatı ile yakından ilişkilidir.
• Kıskançlığın gerçeklikle bağlantısı yoktur.

Genellikle diğer rahatsızlıkların teşhisi ve tedavisi üzerinde yoğunlaşıldığı için, bu sendrom geri planda kalabilmekte ya da gözden kaçabilmektedir. Teşhis için, sanrıyı doğrulama amacı ile, minimal ipuçları kullanılır. Hasta, partneri test etmek ve analiz etmek için büyük acılar çeker. Tüm hastalıklarda olduğu gibi, yalnızca profesyoneller tarafından teşhis konulabilir.

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Othello Sendromlu hastanın tedavisine başlamadan önce, semptomlar sıklık ve ciddiyet açısından ölçülmelidir. Bu sayede Othello Sendromu müdahaleleri, hastanın sıkıntı düzeyine, hasta ve bakıcılara yönelik riske göre farklı şekillerde yönlendirilir. Eğer hasta, ciddi zarar riski ve sanrısal kıskanç düşüncelerle ilişkili cinayet veya intihar potansiyeline sahipse, erken teşhis ve agresif tedavi zorunlu hale gelir.^[3]

Çeşitli psikososyal yaklaşımlar, davranışsal psikoterapi, birleşik tedavi ve ilaç tedavisi mevcuttur. Yapılan çalışmalara göre destekleyici yaklaşımların kaygıyı hafiflettiği ve böylece yavaş yavaş hasta ile işbirliğinin geliştirilmesine yardımcı olduğunu gösterilmiştir. Ayrıca, farmakolojik olmayan tedavi, rahatsızlığı azaltmada başarısız olduğunda, kılavuzlar antipsikotik ilaçların denenmesini önermektedir.^[3]

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Othello Sendromu için sistematik bir araştırma bulunmamaktadır; çünkü demans hastalarında sorunu tanımlayan literatür, bireysel vakalarla sınırlıdır. Fakat bugüne kadar çeşitli vakalar raporlanmış ve yorumlanmıştır.

Erkeklerde daha sık görüldüğü düşünülse de çalışmalara göre kadınlarda ve erkeklerde görünme yaygınlığı eşit olduğu raporlanmıştır. Örneğin yapılan bir araştırmada, hem erkeklerin hem de kadınların %15'i, bir zamanlar "kıskanç bir partnerin elinden fiziksel şiddete maruz kaldıklarını" bildirmiştir.^[7] Ayrıştıkları nokta ise, kadınların ve erkeklerin farklı semptomlarda yoğunlaşmış olmasıdır. Patolojik kıskançlık erkeklerde daha tehlikeli bir durumdur. Kadınlara oranla erkeklerde, saldırgan davranışlar daha yaygındır ve davranışları daha çok cinayet ve intihara meyillidir. Ayrıca, yapılan raporlamalarda, yaşlılarda daha sık olduğu sonucuna ulaşılmıştır.^{[2], [3]}

Etimoloji

İlk olarak 1955 yılında, Todd ve Dewhurst tarafından sadakatsizlik sanrılarının baskın olduğu psikozlara atıfta bulunmak için "Othello Sendromu" terimi ortaya atıldı.^[8] Othello Sendromu ismi, William Shakespeare'in aşk, kıskançlık ve ihanet gibi konuları içeren "The Tragedy of Othello, the Moor of Venice" adlı eserindeki Othello isimli baş erkek karakterden gelmektedir. Othello isimli kahramanın karısının sözde sadakatsizliğine karşı kıskançlığının, sonunda onu eş cinayetine sürüklediği trajediden dolayı "Othello" isimlendirilmesi yapılmıştır.^[3]

Diğer Başlıklar

Kıskançlığın görüldüğü herhangi bir ilişkide şiddet görülme ihtimali de daha yüksektir. Yani ilişkilerde şiddet sorununun baş göstermesi için, kıskançlığın illâ ölümcül düzeyde olması şart değildir. Kültürel olarak kıskançlık, "partnerlere yönelik şiddeti meşrulaştırmak" için bile kullanılabilmektedir. Birçok durumda bir cinayet vakasındaki kurbanlar, halihazırda mevcut veya eski partnerler tarafından öldürülmektedir ve bu, hem kadın hem de erkekler için geçerlidir.

Bir partner sürekli olarak sadakatsizliği reddettiğinde, bu, öfke ve aşırı şiddete neden olabilir. Öte yandan, acı çeken partner, bu can sıkıcı ithamlar karşısında pes edip sahte bir itirafta bulunabilir. Bu da büyük olasılıkla kıskanç kişide öfkeye yol açacak ve şiddeti doğuracaktır.

Othello Sendromu ile ilgili en büyük problem, kişinin kendisinden ziyade etrafındakilere (özellikle de romantik ve cinsel partnerlere) zarar veriyor olmasıdır. Örneğin ABD'de 1998 yılında yapılan bir çalışmada, Othello Sendromu olan 19'u erkek olan 20 katılımcı tespit edildi.^[9] Bunlardan 13'ü, eşlerinin kendilerini aldattığını düşündükleri için onları öldürmekle tehdit ettiğini keşfedildi. Bu 13 erkekten dokuzu, eşlerine fiziksel olarak saldırmıştı. 20 kişiden üçü, bu saldırıda bir silah kullanılmıştı ve 12'si, eşlerine zarar vermişti.

Sadece partnerler de değil, çocuklar da bu ölümcül kıskançlık ve öfke nöbetlerinden payını almaktadır. Ebeveynin morbid kıskançlıktan mustarip olduğu bir evde yaşayan çocuklar, ebeveynin yaptığı eylemlerin doğrudan bir sonucu olarak duygusal ve/veya fiziksel istismara uğrayabilir. Çocuklar, ayrıca yanlışlıkla tartışmalara kulak misafiri olabilir veya ebeveynleri arasında fiziksel şiddete tanık olabilir. Hatta saldırılar sırasında kazayla yaralanabilirler. Othello Sendromlu kıskanç ebeveyn, diğer ebeveyn hakkında bilgi toplamak için (yani "casusluk yapmak için") bir çocuğu veya birden fazla çocuğu kullanabilir. Ne yazık ki bu sendromu yaşayan ebeveynlere sahip bir çocuk, pek tabii ebeveynlerinden birinin diğerini öldürdüğüne veya kendi canına kıydığına tanıklık etme riski de bulunmaktadır.

Ne yazık ki Othello Sendromu tam olarak anlaşılabilmiş değildir ve konu hakkındaki çalışmalar sürmektedir. Zaman içinde literatür muhakkak netleşecek ve değişecektir. Bu gibi psikolojik rahatsızlıklara, gerek Türkiye'de gerekse Dünya'da farkındalık yaratmak önemlidir ve kişiler, olabildiğince erken tedaviye teşvik edilmelidir. Özellikle de ülkemizde gördüğümüz kadın cinayetlerinin altında yatan psikolojik etmenlerden sadece biri Othello Sendromu olabilir ve insanların bu gibi rahatsızlıklara karşı bilinçli olup önlem alması hayati önem taşımaktadır.