Osteopati, Bilimin Desteğine İhtiyaç mı Duyuyor?

Her yıl, geleceğin bilim iletişimcilerine sözde bilim hakkında konuşmak üzere Ottawa Üniversitesinde davetli konuşmacı olarak yer alıyorum. Öğrencilere bilim ve sözdebilim arasında net bir sınır olmadığını, bunun daha çok bir spektrum olduğunu ve bir şeyin nerede yer aldığını belirlemenin zor olabileceğini göstermek için giderek daha karmaşık örnekler kullanıyorum.

Osteopati, bu spektrumda konumlandırılması zor olan karmaşık örneklerden biridir. Sahte bir bilim mi? Henüz oluşum aşamasındaki bir bilim mi? Yoksa, bilim felsefecisi Paul Thagard'ın sözde bilimsel olduğu açıkça ortaya çıkmadan önce astrolojiye de yapıştırılabileceğini söylediği "umutsuz bir proje" mi?

John Carpenter'ın The Thing filmindeki uzaylı yaratık gibi, ostepati de bazı bağlamlarda tuhaf görünebilen, bazı bağlamlarda da son derece saygın olan, şekil değiştiren bir hayvandır. Osteopatinin geçerliliğini sorgulamak, bizi, özellikle kronik ağrı gibi ciddi bir sorunu ele alma konusundaki kötü sicilimiz göz önüne alındığında, basit fikirlerden doğan hangi sağlık mesleklerinin kurtarılmayı hak ettiği konusundaki tartışmaya sürüklüyor.

İnsan Vücudunun Derinliklerini Keşfetmek

Osteopatinin kökeni 1873 yılına kadar uzanmaktadır. Missouri'de Dr. Andrew Taylor Still tarafından geliştirilen osteopatinin ilk koleji 17 yıl sonra Still ve Dr. William Smith tarafından aynı eyalette açılmıştır.

Osteopatiyi tanımlamaya çalışmak, ıslak bir balığı yakalamaya benzer. Resmi kurumlar tarafından belirllenen tanımlar bile genellikle belirsizdir. Tıbbın birçok alternatifi gibi osteopati de hayali bir öcüye odaklanır. Hastalıkların ve semptomların; kasların, kemiklerin, tendonların veya bağların hareket bozukluklarından kaynaklandığı düşünülmektedir.Bu tıkanıklıkların, osteopat tarafından danışanının vücuduna dokunarak hissedilebileceği ve kasları, uzuvları, eklemleri ve özellikle kaslarımızı ve organlarımızı saran bağ dokusu ağı olan fasyayı manipüle ederek tedavi edilebileceği iddia edilmektedir. Bu manuel müdahalenin, kanıtlanmamış sağlık müdahalelerini pazarlayanların, hastalıkları tedavi edebilecekleri veya iyileştirebilecekleri yönündeki yasa dışı iddialardan kaçınmak için sıklıkla kullandıkları bir ifade olan "vücudun kendini iyileştirmesine yardımcı olduğu" söyleniyor.

Osteopati, şu ana kadar kiropraktik bir tedaviye benziyormuş gibi duruyorsa bunun iyi bir nedeni var. Kiropraktik yöntemini ortaya atan ruhsal manyetik şifacı D.D. Palmer, Andrew Still'in çağdaşıydı ve osteopati eğitimi almıştı. Bütün hastalıklardan sorumlu tutulan ostoepatik lezyon, kiropraktikte subluksasyona dönüştü. Bu kavram aynı zamanda akupunkturdaki qi tıkanıklığını andırır. Biyoloji bize insan vücudunun karmaşıklığını anlatmadan önce, birçok alim tüm hastalıkların tek bir müdahaleyle çözülebilecek tıkanıklıklardan kaynaklandığını düşünüyordu. Vücut bir boru sistemiydi ve şifacılar tesisatçıydı. Elbette sonradan bu düşüncenin çok yanlış olduğu ortaya çıktı.

Ancak 1873 çok uzun zaman önceydi. Tıbbın kendi gelişim sancıları, vücut sıvılarına olan inanç ve sülük tedavisine aşırı bağımlılıkla birlikte geldi. Osteopati ise on yıllar içinde değişti ve birçok iddiası teste tabi tutuldu. Fakat osteopatik müdahaleler üzerine yapılan bilimsel literatür, birçok çürük dalı ve yeterince incelenmemiş bir özü ortaya koymaktadır.

Sahtekârlık Olduğuna Dair İçgüdüsel Bir His

Tıpkı akupunkturun zamanla kulak akupunkturunu doğurması gibi, osteopatinin de kendine özgü tuhaf çocukları vardır. 1980'lerde Fransız osteopatlar, "visseral osteopati" kavramını ortaya attılar. Midemiz, karaciğerimiz ve ince ile kalın bağırsaklarımız gibi karın içi organlarımız, örneğin nefes aldığımızda, doğal olarak biraz hareket eder. Eğer bu hareketlilik bozulursa bu durum, sindirim ya da kas-iskelet sistemi sorunlarını tetikleyebilir mi? Fransız osteopatlar tetikleyebileceğini düşünüyordu. Ancak bir grup araştırmacı, 2018'de visseral osteopatinin teşhis ve tedavilerinin doğruluğunun test edildiğinde ne olduğunu görmek için bilimsel literatürü taradı. Sonuçlar berbattı. Araştırmacıların vardığı sonuç şu oldu:

Visseral osteopati tekniklerinin güvenilirliği ve etkinliği konusunda iyi yürütülmüş ve sağlam kanıtlar yoktur.

Bir de kranyosakral osteopati var. Bu bir asırlık dal (önce kraniyal osteopati olarak ortaya çıktı, daha sonra mutasyona uğrayarak kraniosakral osteopatiye dönüştü) beynimizi ve omurgamızı çevreleyen renksiz bir sıvı olan omurilik sıvısının nabız gibi attığı, bu atımın başa dokunularak hissedilebildiği, bunun sağlık veya hastalık göstergesi olduğu ve inanılmaz olsa da osteopatların kafatasının plakalarını parmaklarıyla hareket ettirerek tedavi edebileceği inancına dayanıyor.

Eğer böylesine hafif bir dokunuş hastalıkları tedavi edebilseydi; dans etmenin, zıplamanın ve hatta sadece yürümenin, aslında çok küçük hareketler için bile muazzam bir kuvvet gerektiren kafatası plakalarımıza neler yapabileceğini hayal bile edemeyiz.

Gerçek şu ki kraniosakral osteopati anlamsızdır. Terapistler, varlığına dair hiçbir kanıt bulunmayan bu nabız üzerinde bile fikir birliğine varamamaktadır. Viseral osteopati literatürünü inceleyen aynı grup, bunun kraniosakral benzeri hakkında da tanı prosedürlerinin güvenilmez olduğu ve işe yaradığına dair nitelikli kanıtların "neredeyse hiç bulunmadığı" sonucuna varmıştır.

Nitelikli kanıtların bu yokluğunun osteopatları daha temkinli olmaya iteceğini düşünebilirsiniz ancak web sitelerinde genellikle her türlü sağlık sorununun üstesinden gelmekle övündüklerini görürsünüz. 2016'da Birleşik Krallık temelli osteopatların rastgele 100 internet sitesi incelemesi bunların neredeyse dörtte üçünün kranyosakral osteopatiyi bir hizmet olarak listelediğini (özellikle bebekler ve çocuklar için öneriliyor) ve neredeyse üçte ikisinin astım, kulak enfeksiyonları ve disleksi gibi kas-iskelet sistemi dışındaki problemleri tedavi etmeyi vadettiğini ortaya koydu.

Bir yıl önce Birleşik Krallık osteopatları, Good Thinking Society'nin takip ettiği bir soruşturmadan sonra tam da bu hizmetlerin reklamını yapmamaları konusunda uyarılmıştı. Burada, Quebec'te bilim iletişimcisi Olivier Bernard, rastgele seçilen 50 yerel osteopat web sitesinde benzer bir çalışma sergilemesi için bir bilim şirketiyle anlaştı. Bunların yaklaşık dörtte üçü visseral veya kranyosakral osteopati öneriyordu ve neredeyse bu osteopatların hepsi kas-iskelet sistemi dışındaki sorunları iyileştirdiklerini iddia ediyordu.

Bu, endişe verici bir eğilim. Bir zamanlar etkili olduğu düşünülen ama sonradan çürütülen müdahaleler, bir disiplinden ayıklanmalıdır. Ancak kazandıkları ivme, özellikle de çok sayıda osteopatın özel muayenehanede çalışması ve geniş bir uygulama alanının daha fazla potansiyel müşteri anlamına gelmesi, bu durumu besliyor.

Osteopati ağacındaki bariz saçmalıkları budadığımızda, geriye makul bir varsayım kalır: Uzuvları hareket ettirmenin ve vücudun belirli noktalarına masaj yapmanın kas-iskelet sistemi ağrılarını hafifletebilmesi. Ancak osteopati, bu noktada bile tökezlemektedir.

Bir Kurtarma Operasyonu

Uzun süreli varlığına rağmen, osteopatiye bilimin deneysel bir bakışı yakın zamanda ve oldukça nadiren olmuştur. 1966 ile 2018 yıllarını kapsayan literatür taraması sadece 389 makale ortaya çıkardı. Bunların üçte birinden fazlası sadece vaka raporlarıydı ve oldukça sınırlı bir değere sahipti.

Osteopatinin kas-iskelet sistemi müdahaleleri sistematik incelemeler ve meta-analizlerde araştırıldığında sonuçlar hemen hemen her zaman aynıdır. Faydalar ya hiç yoktur, ya kesin değildir ya da çok dikkatli bir dille "ön çalışma" niteliğinde olduğu ifade edilir; öte yandan bu incelemelerde ele alınan çalışmalar düşük veya çok düşük kalitede ve yüksek yanlılık riski taşıyan çalışmalar olarak tanımlanır.

Bunun nedeni genellikle bu klinik deneylerde "körleme"nin (yani katılımcının gerçek tedaviyi mi yoksa sahte tedaviyi mi aldığını anlayamama durumunun) bulunmaması veya rapor edilmemesidir. Genellikle kullanılan sahte yöntemler arasında, manuel manipülasyonlar yerine hafif dokunuşlar veya ultrason kullanımı yer alır ki bunlar görüntü ve his olarak gerçekten farklıdır. Ancak, fibromiyalji için yapılan özellikle sağlam bir osteopati deneyinde, kullanılan sahte tedavi, uygulayıcılar tarafından aynı sırayla ve aynı yorumlar eşliğinde yapılan olağan osteopatik manipülasyonların tamamını içeriyordu; fakat manevralar, eklem mobilizasyonunu önlemek için yarı yolda durduruluyordu.

Sonuç? Osteopati alan fibromiyalji hastaları ile sahte tedavi alan hastalar karşılaştırıldığında ağrıda bir azalma görülmedi ancak ilginç bir şekilde, müdahaleye hastaların başlangıçtaki beklentileri, müdahaleden sonraki ağrı seviyesini öngörebiliyordu. Ne de olsa ağrı, onu çeken kişinin beynindedir ve beklentilerle yönlendirilebilir.

Osteopatinin uzmanlık alanı gibi görünen bel ağrısı bile, osteopatik manipülasyonlar için net bir gösterge ortaya çıkarmıyor. 2021 yılında, kanıtların sistematik incelemesi ve meta-analizi belirsiz sonucunu ortaya koydu: Sahte müdahalelerle karşılaştırıldığında klinik olarak anlamlı bir etki yoktu ancak deneylerin kalitesi o kadar kötüydü ki yazarlar bulgularından emin değildi.

Kariyerini "sözde" alternatif tıbbı bilimin merceğinden incelemeye adamış olan Profesör Edzard Ernst'in işaret ettiği gibi, osteopatinin bel ağrısı üzerindeki faydaları, büyük ölçüde "osteopati araştırmalarının amiral gemisinde" çalışan tek bir araştırmacıya dayanıyor gibi görünmektedir. Aynı araştırmacı, dünyanın geri kalanının tekrarlayamadığı olumlu bulgular bildirmeye devam ettiğinde, şüpheci olmak için nedenlerimiz var demektir.

Osteopatik manipülasyonların bana büyük fayda sağladığı gerçeği ışığında, osteopatinin tamamını bir kenara atmak benim için ikiyüzlülük olurdu. Giderek kötüleşen kas-iskelet sistemi kaynaklı bir rahatsızlıktan dolayı çok fazla ağrım vardı. Ancak bir osteopata düzenli olarak gitmek, başlangıçta acı verici olsa da vücudumu gerçekten rahatlattı, hareket kabiliyetimi arttırdı ve bu ağrıyı uzak tutabilecek fiziksel aktiviteler yapmama imkan tanıdı. Uyguladığı müdahaleler saçmalıktan ibaret değildi; derin doku masajı (acı veren kısım), ortopedik tabanlıklar ve yoga ile pilatesten oluşan aşamalı bir antrenman programını içeriyordu.

Ama bir gün ilginç bir şey oldu. Osteopatım, özel bir eğitimden yeni dönmüştü ve farklı bir osteopatik müdahale denemek istedi. Bu müdehale hafif dokunuşlar ve çimdiklemeyi içeriyordu. Tamamen "sahtebilim" kokuyordu. Benim üzerimde o yöntemi bir daha asla uygulamadı. Ancak başka bir osteopat, bunu temel geçim kaynağı haline getirebilir. Ne ile karşılaşacağınızı bilemezsiniz.

Acı veren kemik sistemi rahatsızlıklarını tedavi etme konusunda ne kadar kötü iş çıkardığımız göz önüne alındığında bunların hepsi daha da sinir bozucu hale geliyor. Sorunun bir parçası, bu sorunları çözmeye adanmış sağlık disiplinlerinin birçoğunun, kanıta dayalı döneme sürüklenirken ayak diremesidir.

Bir zamanlar bir insan, basitçe bir tanı ve tedavi sistemi oluşturup bunu öğretmeye başlayabilirdi. Uygulayıcılar meslektaşlarının şöhretinden etkilenir, bu da kanıt yerine saygınlığa değer verilmesine yol açardı. Tıp, müdahalelerinin her birini sağlam kanıtlarla destekleme konusunda hâlâ yetersiz kalsa da uygulamalarını anekdotlara değil titiz verilere dayandırma fikrini benimsemiştir. Ancak diğer disiplinler bu yola sadece çekingen bir adım atmışlardır.

Masaj terapisi o kadar çok yanılgıya dayanır ki, sunduğunun iddia ettiği herhangi bir nesnel fayda sorgulanmalıdır. Fizyoterapi bile, odaklandığını iddia ettiği sorunları giderme konusunda yetersiz kalmakla eleştirilmiştir. İşe yarıyor gibi görünmedikleri için bu disiplinleri, osteopatinin kas-iskelet sistemine adanmış temel kısmı da dahil olmak üzere, reddetmek, asıl meseleyi kaçırmaktır. Mesele işe yaramamaları değildir; mesele genellikle işe yarayıp yaramadıklarını bilmememiz ve özellikle osteopatide, uygulamada bir standart eksikliği olmasıdır.

Osteopati bir şekilde kurtarılabilir ve reforme edilebilir mi? Amerika Birleşik Devletleri bunun bir örneğini sunuyor. Amerika'daki osteopatik hekimler, dünyanın geri kalanının çoğunda çalışan osteopatlardan çok farklı bir türdür. Tıp doktorlarınınkiyle kıyaslanabilir bir eğitim alırlar. Bu eğitim, birkaç yüz saatlik osteopatik manuel terapi ile tamamlanır. İlginçtir ki Amerikalı osteopatik hekimlerin yarısından fazlası hastalarında bu manuel müdahaleleri kullanmadıklarını söylemektedir. İlaç yazar, tıbbi görüntü talep eder ve hekimlerin yaptığı diğer şeyleri yaparlar. Peki ya gerçek osteopatiyi uygulamak? Bu nadirdir ve yıllar içinde daha da nadir hale gelmiştir. Bunun temel nedeni bu manipülasyonların işe yaramadığına inanmaları değildir; daha ziyade, dörtte üçü genellikle "idari yük" nedeniyle zamanları olmadığını söylemektedir. Esasen evrak işlerindeki artış, kanıttan yoksun bir müdahalede bulunmalarını engellemektedir. Bunu işin iyi tarafı olarak görebiliriz.

Geçen bahar Quebec'te, meslekleri denetlemekten sorumlu hükümet organı, osteopatların profesyonel bir düzen oluşturmaları için yeşil ışık yaktı. Meslek odaları düzenleme sağlıyor ancak aynı zamanda hak etmeyen uygulamalara meşruiyet de kazandırıyor. Ayrıca bu odaların, mesleklerinin arkasındaki sözdebilime inanan meslektaşları tarafından yönetildiğinde halkın, düzenlemenin çok zayıf, meşrulaştırmanın ise çok fazla olup olmadığını merak etmekte payı var.

Devlet kurumumuz raporunda, osteopatlara bir meslek odası verilmesi için iyi bir nedenin osteopatinin ne kadar popüler hale geldiği olduğunu ima eder görünmektedir: Yılda iki milyon terapi seansı, eyalette 3.000 osteopat, hizmetlerin sigortacılar tarafından geri ödenmesi ve pandemide osteopatinin temel bir hizmet olarak tanınması. Ancak popülerlik bir etkililik ölçütü değildir.

Kraniosakral ve viseral osteopati konusunda rapor, hüküm vermek için daha fazla veriye ihtiyaç olduğunu söylemektedir. Osteopatların tedavi amacıyla bir vücut açıklığına alet veya parmak sokma ihtiyacının resmen tanınması konusunda da durum aynıdır.

Osteopati hakkındaki mevcut kanıtlar göz önüne alındığında, bu soruların şimdiye kadar çözülmüş olması gerekirdi. Geriye kalanlara gelince; osteopati üzerine yapılan pek çok meta-analizin de sonucunda belirtildiği gibi, nelerin kurtarılabileceğini görmek için çok daha iyi çalışmalara ihtiyaç vardır.